Piwiarnia i ogródek koncertowy - Bellevue

Zamek nie odwiedzany przez książąt od ok. 1815 -1825 r. musiał zarabiać na swoje utrzymanie. Zapewne wynajmowano pomieszczenia zamkowe (w piwnicy skrzydła wschodniego była piwiarnia). Także część bastionu przy zachodnim skrzydle zamku wykorzystano do celów handlowych, a potem rozrywkowych. Nie wiadomo, czy tereny te zostały wynajęte obcej firmie, czy działalność handlową prowadził zarząd majątku książęcego. Początkowo, tj. ok. 1850 roku na tym terenie ulokowano piwiarnię, która nosiła nazwę Karpaten. Na tej ilustracji pochodzącej sprzed 1860 r. - z prawej widoczny jest zadaszony podest, z lewej niezadaszony punkt widokowy. Dalej widoczny jest piętrowy dom, z boku którego znajduje się także zadaszona piwiarnia. W głębi widoczny jest budynek Browaru Książęcego. Teren ten został obsadzony dwoma szpalerami drzew.

Zapewne później cały ten teren przyjął nazwę Bellevue i podczas silnego rozwoju ruchu muzycznego w Olesnicy stał się także miejscem odbywania koncertów. Pierwsze informacje prasowe o koncertach tam urządzanych pochodzą z połowy XIX w.

Rys. 1.  Wycinek z mapy Oleśnicy z końca XIX w. dotyczący Bellevue. 1 - Muszla koncertowa;
2 - Staw zamkowy; 3 - Zbocze fosy; 4 - Opaska (wzmocnienie) krawędzi fosy. 5 - Dom pełniący
funkcję handlową; 6 - Dno fosy z wodą wpływającą ze stawu;
7 - Budynek Książęcego browaru; 8 - Ogrodzenie ogródka; 9 - Zamek - skrzydło zachodnie;
10 - Zadaszony podest.

Przy końcu XIX wieku teren Bellevue był obsadzony potrójnym szpalerem drzew i oświetlony dwoma szpalerami lamp gazowych. Od zamku był oddzielony niskim ogrodzeniem.  Od strony fosy znajdowała się opaska betonowa (prawdopodobnie na pewnym odcinku stanowiła podstawę ogrodzenia - drewnianego płotu?), częściowo zapobiegająca osuwaniu ziemi do fosy. Całość wypełniały stoliki dla gości. Na  końcu tego terenu znajdowała się muszla koncertowa.

Rys. 2. Widok ogólny na ogródek koncertowy - Bellevue z okresu poprzedzającego 1903 r. (odtworzenie widokówki). Zdjęcie wykonane najpewniej z muszli koncertowej. Widoczne 3 rzędy drzew (obecnie są tylko dwa) i dwa rzędy latarni gazowych.  Z prawej - ogródkowy drewniany zadaszony podest.  Na wprost widoczne oba budynki. Wówczas już Browar książęcy nie był czynny. W ogródku  sprzedawano znane wrocławskie piwo z browaru C. Kipke.

Do 1906 r.z terenu Bellevue można było oglądać staw zamkowy nazywany stawem wałowym. Pokazano to na poniższym zdjęciu (rys. 3).  Istnienie tego stawu było często potwierdzane na widokówkach (rys. 4).

Rys. 3. Widok na staw ze skarpy zamkowej, z ogródka koncertowego - Bellevue. Ilustrację zaczerpnięto z Oelser Heimatblatt nr 198 ze stycznia 1969 r. Podobny widok z miejsca oddalonego o kilka metrów. Widoczna na nim skarpa fosy.

Rys. 4. Widok na zamek z wieży kościoła zamkowego (1902 r.). Z prawej widoczny staw
i dalej budynek z kominem,  który łączy ten widok z rys. 3.

Staw ten został zlikwidowany po 1905 r., tj. po okresie gdy zamek już zaczął faktycznie pełnić rolę siedziby (letniej i miejsca spędzania świąt zimowych) następcy tronu (Nie powinny nikogo mylić widokówki, na których widnieje rok korespondencji 1908 i pokazujące istnienie stawu). Na miejscu stawu powstał Książęcy ogród warzywny (kuchenny). Prawdopodobnie został zlikwidowany ogródek koncertowy - Bellevue (przedwojenni mieszkańcy Oleśnicy nie byli wpuszczani na teren zamku !. Dopiero teraz mogą go oglądać od środka). Ale na zdjęciach pochodzących sprzed 1938 r. są widoczne jego elementy (rys. 5). Ostatnie elementy związane z Bellevue (dom i były browar) zostały zlikwidowane w latach sześćdziesiątych. Widać je jeszcze na widokówce z 1960 r. (rys. 7).

Rys. 5. Widok na miejsce po byłym stawie i zachodnią część podzamcza (1928 r.)
  1- Ogrodzenie (płot?) odgradzające Bellevue lub całość zachodniej części skarpy od osób
niepożądanych. Przed 1905 r. go nie było lub istniał tylko na krótkim odcinku
(wynika to z rys. 3); 2 - Dno byłego stawu; 3 - Dom pełniący funkcje handlowe dla potrzeb
Bellevue; 4 - Były browar książęcy; 5 - Część ogrodzenia oddzielającego Bellevue od zamku.

Rys. 6.  Widok zamku z góry (1942 r.)  1 - Wcześniej dom o przeznaczeniu handlowym;
2 - Płot ogradzający Bellevue; 3 - Dwa rzędy drzew; 4 - Były Browar książęcy;
5 - Alejki szutrowe; 6 - Alejki parkowe i wejście do zamku.

Rys. 7.  Widok na północną część zamku z bramy "Pałacu wdów" z ok. 1960 r.
Z lewej widoczne skrzydło północne zamku. W głębi budynek "handlowy", z prawej były
Browar książęcy.

Obecnie podczas prac archeologicznych na przedzamczu z łatwością odsłonięto mury byłego browaru i nierozpoznane fundamenty innych budowli, prawdopodobnie związanych z Bellevue.
Literatura:
Sondażowe badania archeologiczno-architektoniczne niezbędne do realizacji projektu zagospodarowania terenu podzamcza w Oleśnicy (VI-VII 2005). Pracownia Archeologiczno-Konserwatorska. Wyk. Edward Drużyłowski, Czesław Lasota, Andrzej Legendziewicz, Marek Nienałtowski. Wrocław 2005.

Bimler K. Die schlesischen massiven Wehrbauten, t. 3: Fuerstentum Oels, Wohlau. Breslau. 1942