Dobroszyce - miastem książęcym w XVII w.

Poniższe informacje dotyczące dworu (zamku) dobroszyckiego i kościoła dworskiego (zamkowego), ich budowy, rozbudowy, remontów, planów architektonicznych, właścicieli i datowanie, oparto w znacznym stopniu na opracowaniu "Dwór w Dobroszycach" autorstwa dr inż. arch. Artura Kwaśniewskiego i prof. dr hab. inż. arch. Małgorzaty Chorowskiej z Politechniki Wrocławskej, wykonanego na zlecenie właścicieli zamku dobroszyckiego. Panu Adamowi Traczykowi dziękuję za zgodę na wykorzystania tego opracowania.

Pierwsze wzmiankowanie wsi Treskin pochodzi z 1405 r., ale najprawdopodobniej istniała ona wcześniej, o czym może świadczyć prezbiterium kościoła Św. Trójcy, którego powstanie archeolodzy datują na XIV w. Nie wiadomo kiedy została lokowana wieś i na jakim prawie? Sąsiednia wieś Dobra wtedy była (jeśli wierzyć literaturze) lokowana na prawie polskim. Wówczas zapewne istniał obok wsi majątek rycerski. Dlatego nie zawsze wiadomo, co należy rozumieć pod pojęciem kupna, sprzedaży Dresky. W intresującym nas okresie wieś i majątek nosiły nazwę Dresky, Dreska, Dreske.

Herb rodu Heugel z herbarza Drosta

Anna Zofia wdowa po Juliuszu Zygmuncie
i regentka w księstwie oleśnickim na Dobroszycach

Książę Karol syn Juliusza Zygmunta
Sylwiusz Nimrode książę
wirtembersko-oleśnicki. Ebay.de

Juliusz Zygmunt pierwszy książę
oleśnicki na Dobroszycach
(inna nazwa oleśnicko-dobroszycki)

Kolorem czerwonym pokazano Juliusburg
i okoliczne ziemie należące od 1673 r. do Juliusza Zygmunta i do Okręgu Trzebnickiego, a leżące w Okręgu Oleśnickim. Pokazano stan z ok. 1750 r., gdy one już należały do Okręgu Bierutowskiego (więcej)
Andreas Heugel właściciel majątku Dreske (Dobroszyce) i Gutwohne (Dobrzeń), po studiach na uniwersytecie Padua we Włoszech (1591 r.), radca cesarski i kanclerz książąt legnicko-brzeskich, radca książąt oleśnickich i cieszyńskich, rozpoczął w 1598 roku budować od podstaw dwór obronny z wieżą. Prace zakończono w październiku 1601 r. Ponadto Andreas kazał na własny koszt wznieść obok kamienny kościół wraz z wieżą, folwark, stawy i ogrody ozdobne. Zapewne nad wejściem do dworu znajdował się herb rodu Heugel. pokazany z prawej. Również, jak było w zwyczaju, herb ten, wraz z herbem małżonki Elisabeth v. Gaffron mógł znajdować się w zwieńczeniu ołtarza, może i na loży kolatorskiej. Również w kościele wykonał kryptę rodziną. Znacznie więcej o Heugelach w odsłonie poświęconej wsi Dobra.

Działo się to w okresie rządów książąt ziębicko-oleśnickich. a w okresie budowy - rządów Karola II Podiebrada, którego Andreas był radcą do śmierci w 1609 r. Po śmierci ostatniego męskiego członka rodu Podiebradów księstwo przechodzi pod panowanie książąt wirtembersko-oleśnickich. Pierwszym z nich był książę Sylwiusz Nimrod (Silvius Nimrode). On w 1652 r. kupił Dobroszyce od Heugelów (zapewne razem z majątkiem rycerskim i dworem), a w 1653 lokował na gruntach części wsi Dreske osadę miejską (nie jest znana treść aktu lokacji miasta). Nie wiadomo czy również wtedy wystąpił o nadanie miastu herbu. Wówczas także dokonał renowacji kościoła i 23 V 1655 r. poświęcił go nadając wezwanie Świętej Trójcy.

Książę Sylvius umiera 24 kwietnia 1664. Elżbieta Maria z Podiebradów, wdowa po księciu stała się regentką w imieniu swych małoletnich synów. 22 sierpnia 1673 r. Elżbieta podzieliła księstwo wirtembersko-oleśnickie między synów na trzy władztwa. Oleśnicę przyjął Sylwiusz Fryderyk (Silvius Friederik), Bierutów - Chrystian Ulryk (Christian Ulrik) a dzielnicę trzebnicką wraz Międzyborzem - Juliusz Zygmunt (Julius Zigismund Württemberg-Juliusburg) z siedzibą w Dreske, wydzieloną z części oleśnickiej. On dodatkowo dostał 10 000 guldenów na wybudowanie zamku w tej miejscowości. Zapewne wybrano Dreske na siedzibę księcia, gdyż w całym księstwie oleśnickim tylko w nim znajdował się dwór murowany, mogący spełnić po modernizacji siedzibę godną księcia. Ważnym czynnikiem było też istnienie miasta przy książęcej siedzibie. Książe w 1675 r. rozpoczął przebudowę dworu na barokową rezydencję książęca. Jednocześnie podejmuje decyzje o zmianie nazwy miasta (połączonego z częścią wsi?) na Juliusburg (w 2015 r. mija 340 rocznica nadania nazwy Juliusburg). Rok później pojawia się pieczęć miejska z napisem otokowym SIGILLVM MVNICIPII IVLIVSBVRG 1676 i herbem miasta, którego godło przedstawia w uproszczeniu ścianę frontową zamku książęcego.

24. letni Juliusz Zygmunt 4. kwietnia 1677 r. w miejscowości Grabow poślubia starszą o 6 lat księżniczkę Anne Sofie von Mecklenburg-Schwerin i 23 V 1677 r. przywozi ją do Juliusburga. Niedługo potem 5 marca 1678 r. rodzi się im córka Marie Sofie, umiera 8 września 1678 r. Zatem 29.02. 1680 rodzi się syn Leopold Friedrich. Umiera 5.04.1681 r. 11 marca 1682 r. rodzi się kolejne dziecko - Karol (Karl) przyszły książę oleśnicki na Bierutowie (te daty wg J. Sinapiusa - Olsnographia). Z okazji urodzenia Karola komponuje utwór muzyczny Lange Matthias. Natomiast z okazji ślubu rodziców (1677) Caspar Knoll.

Niedługo potem 15 października 1684 r. umiera książę Juliusz Zygmunt. Z tego powodu księżna-wdowa Anna Sophie każe wybić pośmiertny talar i staje się regentką (władczynią) w imieniu swojego dwuletniego dziecka, aż do 1703 r. Ogłasza ten fakt wybijając w tym samym roku medal.

Książę Sylwiusz Fryderyk na Oleśnicy umiera bezdzietnie 3 czerwca 1697 r. i wtedy Chrystian Ulryk z Bierutowa decyduje, że on obejmie Oleśnicę. Karol z Dobroszyc ma objąć Bierutów, natomiast część dobroszycko-trzebnicka zostanie podzielona między Oleśnicę i Bierutów. Jednak Chystian Ulryk zwlekał z przeniesieniem do Oleśnicy i przez kolejne dwa lata mieszkał w Bierutowie. Nie musiał się spieszyć, bo książe Karol w 1696 r wybrał się w tzw. kawalerską podróż po krajach niemieckich. Wrócił z niej dopiero w 1702 r. i wtedy mógł osiąść na Bierutowie.

Jego matka - regentka zadbała, aby ten fakt został szerzej znany i kazała wybić już w 1700 r. medal poświęcony przeniesieniu rezydencji książęcej z Dobroszyc do Bierutowa. Czy wtedy Anna Zofia przenosi się do Bierutowa? Kolejny medal kazała wybić na powrót syna z kawalerskiej podróży w 1702 r. Jest to jeden z najpiękniejszych medali jaki wykonał medalier Johann Neidhardt. Kolejny medal jest poświęcony ślubowi Karola przy końcu 1703 r. z Wilhelmine Luise von Sachsen-Meiningen. 10 marca 1704 r. wraz z żoną przybywa do Oleśnicy, gdzie na ręce Chrystiana Ulryka (upoważnionego przez cesarza) składa hołd lenny. 11 marca 1704 r., (wtedy kończy 22 lata) odbywa wraz z żoną uroczysty wjazd do Bierutowa.

Uwaga: Powyższe zdarzenia dotyczące roku 1704 r. są w oleśnickiej literaturze przyjmowane jako zaistniałe w 1703 r., natomiast w innej literaturze, np. numizmatycznej, podano daty 1704 r. Zdarzyły się one bowiem po ślubie Karola, który odbył się w grudniu 1703 r. Czyli mogłyby się dziać w 1704 r. Liczę na opinię historyków.

Czy wtedy też kończy się rola zamku dobroszyckiego jako rezydencji książecej, bo mogła w nim na dożywociu mieszkać księżna wdowa? Czy może jej wdowią siedzibę stanowił zamek w Międzyborzu?

Śmierć Chrystiana Ulryka 5. kwietnia 1704 r. powoduje, że Karol staje się opiekunem niepełnoletniego jego następcy Karola Fryderyka (miał 14 lat) i obejmuje rządy opiekuńcze w Oleśnicy do 1707 r. Temu zdarzeniu poświęca medal. Rządzi wtedy jednocześnie w Oleśnicy i Bierutowie, co mogłoby wskazywać, że z takim doświadczeniem mógłby dobrze rządzić w Bierutowie. Niestety w 1710 r. cesarz Józef I uznał, że Karol nie nadaje się do sprawowania rządów. Od tego czasu Karol wraz z żoną rezydował w odosobnieniu w zamku bierutowskim [8]. Jego matka, która 20 lat rządziła w Dobroszycach i potem w Bierutowie zmarła 13.08. 1726 r. w Międzyborzu, została pochowana w krypcie w Dobroszycach. I to był ostatni książęcy pochówek w tej krypcie i może wtedy kościół traci znaczenie zamkowego. W 1745 r. umiera Karol, a w 1753 r. jego żona, oboje zostają pochowani w krypcie kościoła św. Katrzyny w Bierutowie. I tak się kończy ostatni okres książęcego znaczenia Dobroszyc.

Wtedy nazwę Dobroszyce nosi miasto, wieś i majątek rycerski. Pisząc o Dobroszycach należy mieć to na względzie.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Do opracowania - sukcesywnie będą dodawane:

 

Zobacz powiązane:
Kościół w Dobrej
Zwiedzanie zamku w Dobroszycach
Widok Dobroszyc w wydawnictwie z ok. 1770 r.
Klimaty Ziemi dobroszyckiej

Wydawnictwa na śmierć Juliusza Zygmunta


Literatura

  1. Hintze E. Schlesische Goldschmiede (Teil 1: Bernstadt-Löwenberg), Sonderabdruck aus Schlesien Vorzeit in Bild und Schruft. Neue Folge, Bd. 4, Breslau 1912
  2. Hupp O., Die Wappen und Siegel der Deutschen Städte, Flecken und Dörfer Frankfurt a. Mein 1896
  3. Katalog zabytków sztuki. Oleśnica. Bierutów i okolice. PAN. W-wa. 1983
  4. Klein U., Raff A., Die Münzen und Medaillen der Württembergischen Nebenlinien Mömpelgard, Neuenstadt, Oels und Weiltingen, Stuttgart 2013
  5. Kwaśniewski A., Chorowska M., Dwór w Dobroszycach, Wrocław 2005
  6. Mrozowicz W. Krypta wirtemberska w kościele zamkowym w Oleśnicy. Wrocław-Oleśnica 2004
  7. Mrozowicz W., Wiszewski M. Oleśnica od czasów najdawniejszych po współczesność. Atut Wrocław 2006
  8. Mrozowicz W., P. Wiszewski. Kraina nad Widawą. Bierutowskie dzieje od czasów najdawniejszych po współczesność. Bierutów-Wrocław.ATUT 2010
  9. Pyzik J. A. Podziały księstwa oleśnickiego w latach 1673 - 1704
  10. Saurma H., Wappenbuch der schlesische Städte und Städtel, Berlin 1870
  11. Szymański K., Dobroszyce [w:] Między Widawą a Dobrą, od zarania dziejów do współczesności. LGD Dobra Widawa, Oleśnica 2011
  12. Wirtembergowie-genealogia http://genealogy.euweb.cz/wurttemb/wurtt3.html

 


Od autora Lokacja miasta Oleśnica piastowska Oleśnica Podiebradów Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r. Zamek oleśnicki Kościół zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstw Drukarnie Numizmaty Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Wojsko w Oleśnicy Walki w 1945 roku Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasłużeni dla Oleśnicy Artyści oleśniccy Autorzy Rysowali Oleśnicę
Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie Recenzje Bibliografia Linki Zauważyli nas Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Odeszli Opisy wybranych miejscowości
Szukam sponsora do wydania książki o zamku oleśnickim
CIEKAWOSTKI ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI

 

Na śmierć Andreasa Heugela:
Prosopopoiia [gr.], qua magnificus... vir, Dn. Andreas Heugel a Polokowitz in Dreska & Kotwan... die 2. April. ... Anno hoc 1609... pie mortuus, suaq; Dreska sepultus, cum vivo colloquens, introducitur M.Andreas Calagius. Vratislaviae, sub incude typographica Georgii Baumanni elaboratum, [1609].