Ekshumacja żołnierzy radzieckich z cmentarzy oleśnickich do Oławy w 1952 r.
Opracowano na podstawie materiałów archiwalnych otrzymanych od Marka Włodarczyka z Oławy
28.07.2013 r.

Wstęp
Przygotowanie do prac ekshumacyjnych w Województwie Wrocławskim rozpoczęto 3 stycznia 1952 r. Wg wstępnego projektu, ekshumacja miała dotyczyć głównie żołnierzy Armii Radzieckiej. Odniosę się tylko do ekshumacji oleśnicko-oławskiej, zakładającej powstanie w Oławie dużego cmentarza, na który przeniesiono zwłoki żołnierzy m.in. z cmentarzy oleśnickich.

I tak - z Powiatu Strzelińskiego do Oławy miano przenieść zwłoki 693 żołnierzy, a z Oleśnicy do Oławy - 628. W samej Oławie miano przenieść na cmentarz zwłoki 617 żołnierzy, lącznie - 1937. Do tego celu wyznaczono grupę ekshumacyjną liczącą 8 pracowników fizycznych i jednego kierownika oraz samochód ciężarowy marki Mercedes, który mógł jednorazowo zabierać 60 trumien. Grupa ta miała przenieść w całym województwie ponad 3000 zwłok. Przyjęto normę umieszczania w jednej trumnie 5-6 zwłok (leżały one już w ziemi 7 lat i zawierały niewiele ciała). Prawdopodobnie ta norma dotyczyła żołnierzy. Oficerowie byli zapewne chowani na innym cmentarzu, ale w protokołach oleśnickich wyszczególniono wykrycie zwłok 8 oficerów.

Koszty ekshumacji
Grabarz za pracę przy jednych zwłokach otrzymywał 18 zł wynagrodzenia. Zapłata obejmowała następujące etapy prac: wykopanie zwłok w Oleśnicy, złożenie do trumny, załadowanie do samochodu, asystowanie przy transporcie do Oławy, wykopanie grobu w Oławie, zakopanie trumny i wykonanie kopczyka ziemnego. Pojedynczy grób miał wymiar 2 x 0,4 m i głębokość ok. 1,4 m. W przypadku masowych grobów NN dół miał długość 5 m, szerokość 2 m i 1,4 m głębokości. Ponadto w koszty przeniesienia wliczano po ok. 1 zł dla kierownika, brygadzisty, członka nadzoru i kierowcy, 15 zł stanowiło ubezpieczenie pracownicze, 10 zł koszty eksploatacji samochodu w przeliczeniu na pojedyncze zwłoki. Łącznie koszt przeniesienia pojedynczych zwłok szacowano na 60 zł. Do tego dochodziła trumna w cenie 40 zł (na 5-6 zwłok). Obecne koszty masowych ekshumacji wynoszą ok. 2000 zł na jedne zwłoki.

Ostateczne zestawienia ilości zwłok żołnierskich przeniesionych z Oleśnicy
Cmentarz nr 1
. Okazało się, że w projekcie ekshumacji ilość zwłok była znacznie zaniżona. W Oleśnicy istniał cmentarz nr 1 (obecnie Cmentarz Żołnierzy Armii Radzieckiej) i zapewne z niego nie przewidziano ekshumacji. Na nim chowano głównie zołnierzy zmarłych w szpitalach oleśnickich.

Cmentarz nr 2. Na nim pochowano 579 żołnierzy. Jeszcze nie wiem gdzie znajdował się ten cmentarz. Ze wspomnień pilotów wynika, że zabitych podczas startów i lądowań oraz członków bombowców (strzelców i nawigatorów) chowano bezpośrednio przy lotnisku w Spalicach. Nie wiadomo, gdzie chowano członków załóg samolotów stacjonujących na tzw. polowych pasach startowych, rozmieszczonych przynajmniej w okolicach 5. wsi powiatu oleśnickiego. Jednak sumaryczna ilość zwłok „lotniczych”nie mogła zapełnić całego cmentarza. Można sądzić, że byli to ekshumowani żołnierze z różnych mniejszych cmentarzy rozmieszczonych w pobliżu Oleśnicy (duży cmentarz liczący ok. 100 grobów znajdował się w Piszkawie. Nie wiem gdzie i kiedy przeniesiono zwłoki z tej wsi).

Cmentarz nr 3. Zawierał 368 zwłok i nazywano go mieszanym. Rozmieszczony był prawdopodobnie obok obecnego Cmentarza Żołnierzy Armii Radzieckiej. Na nim byli chowani żołnierze włoscy o tym pisałem wcześniej), Francuzi, Polacy, Niemcy i inni, zmarli po 1945 r., a głównie duża liczba żołnierzy radzieckich. Był pod zarządem Komendanta Miasta. Z zachowanych szczątkowych informacji wynika, że wpisy dotyczące osób cywilnych były bardzo zdawkowe. Np. pochowano: Czeszka. Kto chował - dwie kobiety. Podczas eksumacji okazało się, że wśród pochowanych odnaleziono trzy zwłoki ubrane w polskie mundury. Ekshumowano ich na Cmentarz Żołnierzy Polskich do Wrocławia. Znaleziono także 84 osoby cywilne (wśród nich zapewne przeważali Niemcy i Polacy), których przeniesiono na cmentarz ewangelicki (obecnie Park Klonowy).

Nie wiem czy wobec tego słusznie zamknięto ten cmentarz pod pozorem, że nie był używany od 1945 r., skoro w 1952 r. przeniesiono na niego tak dużą ilość zwłok.

Okazało się, że jeszcze w 1952 r. na terenie miasta, w odosobnionych mogiłach, znajdowało się 31 pochowanych żołnierzy. Ich również ekshumowano. Także ekshumowano do Oławy 49 żołnierzy pochowanych w Bierutowie.

Całość tych prac wykonano w dniach 24-25 kwietnia i 2-9 maja 1952 r.

Podsumowanie

Zbieżne:
Wykaz żołnierzy Armii Radzieckiej poległych w walkach o Oleśnicę i ekshumowanych do Oławy

Ekshumacja żołnierzy włoskich

Cmentarz Armii Radzieckiej w Oleśnicy

Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu

Od autora Lokacja miasta Oleśnica piastowska Oleśnica Podiebradów Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r. Zamek oleśnicki Kościół zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstw Drukarnie Numizmaty Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Wojsko w Oleśnicy Walki w 1945 roku Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasłużeni dla Oleśnicy Artyści oleśniccy Autorzy
Rysowali Oleśnicę Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy Co pod ziemią?
Landsmannschaft Oels Wydawnictwa oleśnickie Recenzje
Bibliografia Linki Podziękowania Zauważyli nas Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Odeszli
Nowości
Szukam sponsora do wydania książki o zamku oleśnickim
Ciekawostki (ponad 500 tematów)