n

Herb księstwa wirtembersko-oleśnickiego
mod. 01.02.2009 r.

Kiedy książe Sylwiusz Nimrod uzyskał księstwo oleśnickie w lenno otrzymał od cesarza Ferdynanda zgodę na połączenie herbu Wirtembergii i Oleśnicy. W ten sposób herb księstwa oleśnickiego znalazł się w tarczy sercowej i powstał herb księstwa wirtembersko-oleśnickiego, który w czasach istnienia księstwa był szeroko propagowany.

Na ścianie dziedzińca zamkowego znajduje się płaskorzeżba kamienna z herbem księstwa wirtembersko-oleśnickiego fundacji Sylwiusza Nimroda Wirtemberga, wykonana w 1654 r. Twierdzi się, że płaskorzeźba umieszczona w zamku była początkowo umieszczona w Bramie Bydlęcej (Namysłowskiej) i po jej zburzeniu (1868 r.) została zmagazynowana. Podczas remontu zamku w 1891-1905 r. umieszczono ją w aktualnym miejscu. Podobne płaskorzeżby znajdowały się w Bierutowie oraz zapewne na domach zarządców dobr (np. jeden z nich wisiał na domu zarządcy w Januszkowicach z datą 1662). Inne znajdują się w Pokoju - letniej rezydencji ostatniego z Wirtembergów z pierwszej linii śląskiej. Jak z tego wynika ówcześni rzeźbiarze mieli stałe zajęcie przy ich tworzeniu.

Stan płaskorzeżby nie jest najlepszy. Wyraźniejsza postać herbu znajduje się w prezbiterium kościoła zamkowego.

Herby Wirtembergów mogły pojawić się w Oleśnicy po 1647 r. Potem pojawiaja się w Bierutowie (Zamek, Kościół), Szczodrem, Pokoju i innych miejscowościach b. księstwa wirtemebersko-oleśnickiego. W Oleśnicy znajdują się one głównie w kościele zamkowym m.in. nad wejściem do krypty rodowej Wirtembergów i na sarkofagach w krypcie. Tytulatora oleśnickich wirtembergów jest następująca: Herzog in Würtemberg und Teck, auch in Schlesien zu Oels, Graf zu Mompelgart, Herr zu Heydenheim, Sternberg und Miedzibor. W sercowym polu występuje herb księstwa oleśnickiego Piastów, którego właścicielami lennymi byli Wirtembergowie oleśniccy.

Poniżej pokazano herby (kolory) występujące w poszczególnych polach herbu (ze strony http://www.ngw.nl/ .

Herb Wirtembergów
Herb hrabstwa Teck
Chorągiew Bojowa Cesarstwa
Herb hrabstwa Mömpelgard
(Montbéliard)
Powyższe herby wchodziły w skład herbu Wirtembergów od 1495 r.
Herb Heydenheim
Herb Sternberk

Herb Heydenheim pojawił się w V polu herbu Wirtembegów linii Stuttgartckiej w 1704-1707 r. Natomiast herb Sternberk znalazł się jednorazowo w herbie Sylwiusza Fryderyka na zwieńczeniu organów w kościele zamkowym w Oleśnicy. Aby lepiej zrozumieć poniższy tekst można poczytać podstawy opisu herbów.


Kliknij, aby powiększyć.

Aby wykonać rysunki herbów przeanalizowałem herby Wirtembergów (rzeżby, rysunki) od 1538 r. Powyżej pokazałem herb księstwa wykonany w oparciu o rzeźbę z zamku oleśnickiego. Pominięto trzymacze w postaci aniołów. Pominięto również postument w postaci pagórka z kulami armatnimi (?), gdyż zazwyczaj anioły unoszą się w powietrzu. Kształt i szczegóły mitry książęcej odpowiadają mitrze wieńczącej pomnik Złotych Godów i wieżę Kościoła zamkowego (Obecnie Bazylikę Mniejszą). Herb ten różni się od herbu Wirtembergów - poprzez dodanie herbu Piastów oleśnickich w I pole - sercowe.

Inne postacie występujące na monetach i malowidłach.

Herby w postaci rozwiniętej tj. z klejnotami i labrami występują w postaci z trzema, czteroma (najczęściej) i rzadziej pięcioma klejnotami. Niżej przedstawiłem herb w postaci rozwiniętej z trzema i czteroma klejnotami.

Herb księstwa wirtemberskiego z herbarza Siebmachera, z trzema klejnotami.
Herb księstwa wirtembersko-oleśnickiego z 1760 r. (kliknij, aby powiększyć). Uwaga: Numeracja klejnotów pochodzi od autora rysunku tego herbu. Źródło: www.allegro.pl
Moje przedstawienie herbu wykonane przy użyciu wektorowego programu komputerowego.
Kliknij, aby powiększyć
Uwaga: Rysunek postaci kobiety i psa, oraz hełmy wraz z koronami wykonane w programie Corel Draw ofiarował mi Pan Tadeusz Gajl (dziękuję !), artysta plastyk i heraldyk - autor kilku herbarzy i projektów herbów miast, województw, powiatów i gmin.

Uwagi do przedstawionego herbu

Kolejność klejnotów w herbie, w oparciu o rysunek Tadeusza Gajla

Na powyższym rysunku herbu pochodzącym z 1760 r. pokazano dodany do herbu Wirtembergów herb księstwa oleśnickiego oraz klejnot. Ale w uszeregowaniu klejnotów zachowano kolejność "wirtemberską".

Wirtembergowie z linii oleśnickiej, pomimo, że pochodzili z linii zubożałej, zachowali swój poprzedni herb i traktowali go wyżej niż herb księstwa oleśnickiego. Dlatego, pomimo że herb księstwa oleśnickiego jest umieszczony na najwyższym poziomie heraldycznym (pole sercowe) - jego labry znajdują się na 4. pozycji. Mogłem to zmienić, ale uznałem, że aby herb był zrozumiały także dla Niemców z Wirtembergii, pozostawiłem starą kolejność - klejnoty Wirtembergii, Montbéliard, Tecku i Oleśnicy.

Na niektórych przedstawieniach herbu - pies z herbu Teck jest umieszczony bezpośrednio na hełmie (bez korony), niekiedy hełm posiada koronę. Na herbach Wirtembergów wykonanych Oleśnicy (na monetach i medalach) hełmy są zwieńczone koronami. Dlatego pozostawiłem wersję z koroną.

Chociaż orzeł w klejnocie księstwa oleśnickiego ma w rzeczywistości postać pół orła (ucięty do połowy, w nazewnictwie istneje pomieszanie pojęć połuorzeł i pół orzeł. Przyjąłem nazewnictwo wg prof. A. Znamierowskiego ) - na herbie księstwa wirtembersko-oleśnickiego umieściłem całego orła, gdyż taki jest umieszczany na wszystkich herbach księstwa wirtembersko-oleśnickiego i ziębicko-oleśnickiego. Pół orła powoduje problemy z umieszczeniem klejnotu wśród innych, gdyż jest on w tym przypadku szeroki i niski.

Na powyższych rysunkach herbów pokazano dwa odmienne kolory prawych labrów (czyli lewych od patrzącego) - na pierwszym są one złoto-czarne (od herbu Wirtembergii), na drugim czerwono-złote (od herbu Mömpelgard). Ten ostatni wariant jest najczęściej pokazywany na innych malowidłach. Nie istnieje zasada umieszczania kolorów na labrach skrajnych w herbach wieloklejnotowych. Wydaje się, że kolory labrów powinny odpowiadać herbowi przy klejnocie którego są umieszczone. Pomimo tego pozostawiłem kolor taki, jaki znajduje się na większości malowideł tego herbu. Także na moim rysunku pozostawłem koronę przy herbie Teck, gdyż na wielu herbach korona istnieje. W zwiążku z tym, że przedstawiony herb jest wykonany w wektorowym programie graficznym - wszelkie zmiany, poprawki itp. to kilka-kilkanaście kliknieć myszką.

Herb na płaszczu
Poniżej pokazany jest herb Wirtembergów na tzw. płaszczu. "Płaszcz" jest odwzorowaniem baldachimu zwieńczającego tron książęcy w paradnej sali zamku (pałacu) lub płaszcza dołączanego do nadanego księciu orderu. Podstawą opracowania herbu książęcego na płaszczu orderowym były:

Herb księstwa wirtembersko-oleśnickiego na płaszczu. zamarkowano Order Słonia, który uzyskał książę Erdmann (Kawalerem Orderu Słonia jest też Lech Wałęsa). Dodano dewizę CUM DEO ET DIE, która używana była w rodzie Wirtembergów. Kliknij, aby powiększyć.
Rysunek Orderu Słonia na łańcuchu. Oznaką jest drogocenna, wysadzana kosztownymi kamieniami figurka słonia ze złota (125 g), pokryta białą emalią.

W głównej linii Wirtembergów w 1705 r. dodano w herbie rodowym w V polu herb dominium Heydenheim.

Herb księstwa wirtembersko-oleśnickiego
po 1705 r.

Herb Heydenheim wprowadził do heraldyki wirtembergów oleśnickich Karol Fryderyk. Zapewne niedługo potem wprowadził tę zmianę na pieczęciach. W sposób najbardziej widoczony pokazał nowy herb na talarach wybijanych w latch 1716 i 1717. Używanie tej postaci herbu kontynuował książe C.C. Erdmann. Wówczas tarcza sercowa została podzielona w słup i umieszczono rogi jelenie obok oleśnickiego orła, jednocześnie zwiększono liczbę klejnotów do sześciu.

Przeczytaj o niezrozumiałej zmianie w herbie Wirtembergów oleśnickich

W okresie rządów ks. Erdmanna herby Wirtembergów używano także w miejscowości Pokój. Jeszcze istnieją w kościele św. Zofii.

Literatura:
Gajl T. Herbarz Polski. Od średniowiecza do XX wieku. Wydawnictwo L&L, Gdańsk 2007
Znamierowski A. Wielka księga heraldyki. Świat Książki. Warszawa 2008
Herby Wirtembergów oraz opis heraldyczny
http://www.heraldique-europeenne.org/Accueil.htm następnie kliknąć Royaume de Wurtemberg .
http://www.historisches-wuerttemberg.de/kultur/wappen/wappen1.htm
Herby niemieckich miast i ziem (księstw) - http://www.ngw.nl/
Order Słonia http://da.wikipedia.org/wiki/Elefantordenen
Herby Wirtembergów

 


Od autora Lokacja miasta Oleśnica piastowska Oleśnica Podiebradów Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r. Zamek oleśnicki Kosciół zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstw Drukarnie Numizmaty Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Wojsko w Oleśnicy Walki w 1945 roku Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasłużeni dla Oleśnicy Artyści oleśniccy Autorzy Rysowali Oleśnicę
Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie Recenzje Bibliografia LinkiZauwazyli nas Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Odeszli
Szukam sponsora do wydania ksiażki o zamku oleśnickim
CIEKAWOSTKI ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI

 

 

Mömpelgard, in der burgundischen Pforte gelegen, kam 1409 durch Heirat an Württemberg, wo es bis 1793 blieb. Teck kam im Laufe des 14. Jh. an Württemberg. 1495 wurde Eberhard V. im Bart, Ulrichs Vorgänger, erster Herzog von Württemberg und Teck.
Zur "Reichssturmfahne" (schwarzer einköpfiger Adler auf goldenem Grund):
Graf Hartmann von Grüningen (†1280), der die Würde des Reichsbannerträgers innehatte, wurde mit der Reichsstadt Markgröningen belehnt. So verband sich die Stadt mit die Reichsfahne, die nicht das Recht auf Vorsteit in Reichsschlachten bedeutete. Als Graf Ulrich III. von Württemberg 1336 die Stadt Markgröningen käuflich erwarb, erhielt er gleichzeitig vom Kaiser Ludwig dem Bayern auch die Reichssturmfahne übertragen. 1495 kam die Fahne schliesslich in das Wappen des zum Herzogtum erhobenem Württemberg.