Pomnik - Kolumna Zwycięstwa
17.11.2003 r.

Kolumna Zwycięstwa powstała na fali dumy Prus ze zwycięstwa nad Francją. Pomimo tego, że oleśnicka Kolumna (Siegessaule, Denkmal mit Viktoria) była jakoby oparta na kolumnie berlińskiej, to powstała przed nią i jest pierwszym tego rodzaju pomnikiem na terenie ówczesnych Niemiec [2]. Odsłonięcie pomnika, usytuowanego przed Ratuszem, nastąpiło w drugą rocznicę zawarcia pokoju z Francją 10. 05. 1873 r. Projektował go znany architekt Carl Johann Bogislaw Lüdecke (1826-1894) z Wrocławia. Wykorzystano klasyczny schemat korynckiej kolumny na prostokątnym cokole, zwieńczonym wydatnym, profilowanym gzymsem. Cokół stoi na klasycznym stylobacie, czyli stopniach [1]. Wykonawcami byli kamieniarze Peisker z Namysłowa i Seidel z Oleśnicy. Pomnik ma ok. 12 m wysokości, zaś kolumna, wykonana z niebieskiego śląskiego marmuru ma wysokość 5 m.

Kolumna Zwycięstwa z różnych ujęć z lat 1910-1937

Szczyt kolumny wieńczy uskrzydlona Bogini Zwycięstwa. Projekt rzeźby Viktorii wykonał rzeźbiarz August Wittig (1834-1903). Bogini zstępująca na kulę ziemską, trzyma w prawej ręce laurowy wieniec - symbol zwycięstwa, a w lewej liść palmy - symbol męczenników (męczeństwa). Widać to lepiej na poniższej ilustracji.

Bogini Zwycięstwa.
Fot. R. Bober
Rysunek nieznanego autora

Ogólny projekt Kolumny Zwycięstwa posiadał wiele różniących się szczegółami realizacji - m.in. w Namysłowie, Pokoju i Wołczynie.

Rzeźba Nike (bo tak potocznie nazwa się w Oleśnicy postać Viktorii) odlana jest ze stopu cynkowo-aluminiowego o ówczesnej nazwie Zamak (cynk+ 4% aluminium + 1 % miedzi + 0,05 % magnezu). Stop ten przypomina po wyczyszczeniu brąz. W dolnej części kuli, na której stoi Nike, znajduje się synatura zakładu odlewniczego "M. Czarnikow & Co. BERLIN". Był to znany ówcześnie zakład odlewniczy specjalizujący się w stopach cynku. W 1921 r. figura została uszkodzona i oddana do naprawy. Jak się wydaje, projektant figury Viktorii nie przewidział zbyt dużych momentów od sił wywołanych wiatrem i dlatego noga (na wysokości kostki) ulegała pęknięciom, a szyna mocująca wyginała się. Widocznie wówczas naprawa nie była dostateczna, skoro w 1983 r. ponownie to zjawisko wystąpiło, ze znacznie gorszymi skutkami.

Pomnik szczęśliwie przetrwał zawieruchę II wojny światowej i pomimo zniszczenia pobliskiego ratusza nie został uszkodzony.


Kolumna Zwycięstwa po 1945 r. Widoczny jeszcze medalion z Krzyżem Żelaznym, ogrodzenie i oświetlenie.
Z innych zdjęć wynika, że rzeźba Viktorii nie była zniszczona.
Fot. ze zbiorów P. Szczegodzińskiego

Na cokole znajdowały się cztery medaliony wykonane z kararyjskiego marmuru. Na medalionie od strony frontowej znajdowała się płaskorzeźba Krzyża Żelaznego. Widać to na powiększeniu. Na prawym medalionie umieszczono napis odczytany przez Marcina Dziedzica (Pomniki Publiczne w Oleśnicy do 1945 r. Kwartalnik Powiatu Oleśnickiego. nr 2. 2006): Den LEBENDEN zum Vorbild (wg. medalu - Vorbilden?) Czyli: ŻYJĄCYM DLA PRZYKŁADU. Na medalionie od strony Ratusza znajdował się napis WIR SIND EINIG VOLK UND BRUDER (Jeteśmy zjednoczonym narodem i braćmi). Z powyższego medalu z Namysłowa można odczytać, że na lewym medalionie był napis "Den Totden zum Ruhm" (Zmarłym ku chwale).

Medaliony na płaszczyznach cokołu zaginęły w niewyjaśnionych okolicznościach. W 1964 r. wstawiono na ich miejsce odlane z brązu i wypełniono różną treścią. M.in.: "W dwudziestą rocznicę wyzwolenia ziemi oleśnickiej i tysiąclecia państwa polskiego - Społeczeństwo Ziemi Oleśnickiej".

W 1964 r. zamiast okrągłych medalionów wstawiono prostokątne tablice. Autor fotografii nieznany
Ta tablica jakoby fałszowała rzeczywistość, gdyż napisano na niej o wyzwoleniu. Przypomnę, że w Informatorze Turystycznym
z 2011 r. napisano o wyzwoleniu miasta.
Na stronie UM także było podobne sformułowanie

5 stycznia 1983 r. w trakcie silnej wichury rzeźba spadła, rozbijając się na 113 elementów. Tak wyglądała kolumna po upadku Nike (autor zdjęcia E. Niczypor). Z figury aniołka (tak ją także nazywają mieszkańcy Oleśnicy) pozostała kula i metalowy pręt. Na skutek działań Urzędu Miasta i Towarzystwa Przyjaciół Miasta Oleśnicy (ze wspaniałym przewodniczącym - Stanisławem Kokotem) rozpoczęto starania o odtworzenie figury Nike. Zlecenie przyjął Dolnosląski Klub Postępu i Racjonalizacji Rolnictwa. Rekonstrukcją zajął się zespół pod kierunkiem dra Sławomira Fica. Figurę odtworzono, braki uzupełniono kitami, elementy łączono klejem epoksydowym (ekspertyza naukowa) Przed ostatecznym scaleniem figura została użyta do wykonania formy odlewniczej w ZNTK. 15 maraca 1986 r. ostatecznie zdjęto z kolumny podstawę - kulę, w celu jej naprawy (autor zdjęć E. Niczypor) i połączenia jej z oryginalną rzeźbą Nike. Pokazano elementy składowe rzeźby przed jej zlożeniem.

11 listopada 1986 r. oryginalna figura została scalona. Z tej okazji wykonano Paszport Figury. Po wykonaniu odlewu umieszczono ją w Muzeum Oleśnickim. Po likwiadacji muzeum oryginalna rzeźba Nike stała na korytarzu III piętra łącznika pałacu z zamkiem. Obecnie znajduje się w Oleśnickim Domu Spotkań z Historią.

Całość prac związana z odlaniem nowej figury trwała około 2-3 lata i dlatego mieszkańcy pisali do Gazety Robotniczej apele o przyśpieszenie powrotu rzeźby na kolumnę. Podobno brakowało pieniędzy na ten cel. Dopiero w końcu 1988 r. udało się zakończyć odlewanie i we wrześniu 1989 kopia figury Nike trafiła na swoje dawne miejsce (na kuli-podstawie widoczna jest nazwa odlewni i data odlania, autor zdjęcia R. Bober). Poniżej pokazano zdjęcia po umieszczeniu figury na kolumnie.

Figura Nike po odlaniu i umieszczeniu na kolumnie. Fot. E. Niczypor

Po ostatniej renowacji w 2002 r. tablice zdjęto, gdyż jakoby fałszują historię. W to miejsce wstawiono na polecenie burmistrza J. Bronsia tablice marmurowe beż żadnych napisów (nawet informacyjnych dla turystów), co jest także fałszowaniem historii. Wręcz twierdzi się, że puste tablice krzyczą bardziej niż zapisane.

Ogólny widok pomnika po renowacji w 2002 r.
Te białe tablice także fałszują historię

Na powyższej fotografii widać, że renowację wykonano niezgodnie z zaleceniami Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, bowiem jak napisano w poniższej notatce prasowej "Przebiegająca pod nadzorem wojewódzkiego konserwatora zabytków renowacja zmierza nie tylko do odnowienia pomnika, ale także do przywrócenia mu wyglądu jak najbardziej zbliżonego do pierwotnego. Stąd na przykład okrągłe medaliony, a także cztery lampy". Dlaczego nie umieszczono okrągłych medalionów? Co się stało z usuniętymi tablicami? Może po odejściu burmistrza J. Bronsia poznamy skrywane przed mieszkańcami tajemnice.

Literatura

  1. Przyłęcki M. Najcenniejsze zabytki Oleśnicy. Zapiski oleśnickie nr 2. 1995
  2. Zlat M., Pomniki Drugiej Rzeszy na Śląsku, "Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka", LXIV (2009), nr 2-3 (Historiae deditus. Profesorowi Adamowi Galosowi w 85. rocznicę urodzin ), s. 293-302.
  3. Materiały ze zbiorów Działu Dokumentów Życia Społecznego PiMBP w Oleśnicy.

Kosmetyka Nike

Panorama Oleśnicka nru 74 (533) 15-18 września 2000 r.

Pomnik Nike został poddany renowacji. Powrócą niektóre z dawnych jego elementów.

 

Trwają prace przy renowacji pomnika Nike w oleśnickim Rynku. Zabytek był w bardzo złym stanie. W minionym tygodniu usunięto zniszczone stopnie z piaskowca i wymieniono cegły stanowiące fundament. Te najniższe stopnie zostaną wymienione na nowe, a znajdujące się wyżej będą odczyszczone i uzupełnione. Renowacji zostanie poddana kolumna i rzeźba. Prace prowadzi Przedsiębiorstwo Geotechniczno-Budowlane Geotechbud z Wrocławia. Jej szef Adam Urbański powiedział Panoramie, że firma ma doświadczenie w renowacji obiektów architektonicznych. Prace nad oleśnickią Nike potrwają około miesiąca.
Dodanym już po 1945 roku elementem pomnika były stalowe płyty w kształcie prostokątów z propagandowymi napisami, niezupełnie odpowiadającymi prawdzie historycznej. Obecnie zostały zdemontowane. Czy wrócą w to samo miejsce? - zapytaliśmy. Przedstawiciel Geotechbudu poinformował nas, że płyty zostały zdjęte na zawsze i zostaną w Oleśnicy jako obiekt muzealny. W ich miejsce zostaną umocowane medaliony - okrągłe płyty z białego marmuru . Na razie bez napisów.
W czterech rogach przy pomniku zainstaluje się latarnie. Anioł na kolumnie będzie oświetlony reflektorem zainstalowanym na dachu kamienicy stojącej naprzeciwko.
Przebiegająca pod nadzorem wojewódzkiego konserwatora zabytków renowacja zmierza nie tylko do odnowienia pomnika, ale także do przywrócenia mu wyglądu jak najbardziej zbliżonego do pierwotnego. Stąd na przykład okrągłe medaliony, a także cztery lampy.
Pomnik Nike w oleśnickim Rynku postawiono w 1873 roku z okazji zwycięstwa Niemiec nad Francją. Jego autorem był wrocławski architekt J.K. Lidecke, a rzeźbę uskrzydlonego anioła z wieńcem laurowym wykonał A. Wittig. Nike stojąca na wysmukłej korynckiej kolumnie jest ważnym elementem architektonicznym Rynku. Dzisiaj symbolika pomnika jest oderwana od intencji niemieckich autorów, którzy chcieli uczcić pokonanie Francji. Uniwersalne znaczenie starożytnego motywu Nike - bogini zwycięstwa - pozwala traktować oleśnicki pomnik jako dzieło aktualne i w polskiej rzeczywistości, także współcześnie. Na przykład jako triumf niepodległości i wolności. Czy możliwe się stanie, że w przyszłości będziemy obchodzić narodowe święta, takie jak 11 Listopada i 3 Maja, właśnie przed miejskim ratuszem u stóp Nike?
Krzysztof Dziedzic

Od autora Lokacja miasta Oleśnica piastowska Oleśnica Podiebradów Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r. Zamek oleśnicki Kościół zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstw Drukarnie Numizmaty Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Wojsko w Oleśnicy Walki w 1945 roku Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasłużeni dla Oleśnicy Artyści oleśniccy Autorzy Rysowali Oleśnicę
Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie Recenzje Bibliografia LinkiZauważyli nas Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Odeszli

Szukam sponsora do wydania książki o zamku oleśnickim
CIEKAWOSTKI ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI