Rys. 1. Sala Balowa. Z: Schlesische Schlösser. opr. Weber R. Dresden-Breslau 1909
Gdzie się podziały obrazy z pałacu w Brzezince?
Sala balowa pałacu w Brzezince została m.in. upiększona wieloma obrazami o tematyce mitologicznej i alegorycznej, których autorstwo przypisuje się Johannowi Franzowi de Backer.
Obrazy te widać na poniższym zdjęciu. Rozmieszczone były na pokazanej ścianie oraz lewej i przeciwnej do pokazanej (pominąłem obrazy z plafonu). W licznych publikacjach, dotyczących pałacu, zamieszcza się głównie pokazane niżej zdjęcie lub inne - pokazujące lewy narożnik sali. Zdjęcia pozostałych ścian nie są mi znane. Więcej zdjęć (np. całego plafonu) znajduje się w Instytucie Herdera w Marburgu).
Rys. 1. Sala Balowa. Z:
Schlesische Schlösser. opr. Weber R.
Dresden-Breslau
1909
Sądzono, że obrazy znajdujące się w pałacu w Brzezince zniknęły bezpośrednio po wojnie. Podawano różnych sprawców (czewonoarmistów i polskich szabrowników). Okazało się, że istnieją zdjęcia wykonane w Brzezince w 1949 r. pokazujące głównie pałac i rzeźby parkowe. Wsród nich są trzy bardzo nieostre zdjęcia z wnętrza sali balowej, pokazujące te, jakoby wcześniej zaginione obrazy. Poniższe zdjęcia stanowią własność oleśnickiego kolekcjonera M. Górnickiego.
Na poniższych dwóch zdjęciach widać obrazy znajdujące się na lewej ścianie sali i częściowo są widoczne z lewej strony rys. 1.
 |
Rys. 2. Widok obrazów pokazanych z lewej strony Rys. 1. Widać, że jeden z obrazów jest bardzo uszkodzony (podobno krocza nie były niczym przysłoniętę i w obronie moralności dzieci - część obrazu urwano) |
Rys. 3. Obrazy wiszące na ścianie z lewej strony tych z rys 2. Rys. 2 i 3 pokazują
obrazy wiszące na lewej ścianie.
Rys. 4. Przybliżenie zdjęcia obrazu, znajdującego się na rysunku 3, z lewej-góra
Z powyższego wynika, że jeszcze w 1949 r. obrazy te znajdowały się w pałacu. Był on wówczas w miarę chroniony (drzwi zamknięte na kłódki). W tym też roku, na polecenie wojewódzkiego konserwatora zabytków, do pałacu przybył Tadeusz Zeleny, wojewódzki referent muzeów i wtedy, należy sądzić, rozpoczęło się "zagospodarowywanie" jego wyposażenia. Wiadomo gdzie trafiły rzeźby, także już wiadomo gdzie są wazy (jak uzyskam ich dobre zdjęcia - napiszę). Natomiasta zagadką jest miejsce przechowywania obrazów.
Wiadomo, że w latach 1960—1961 Pracownia Konserwacji Dzieł Sztuki przy PKZ z Warszawy przejęła i zabezpieczyła trzy plafony malowane na płótnie. Plafony zdublowano, wzmocniono warstwą malarską, całość zakonserwowano. Co się z nimi stało? Jeden z nich to zapewne Alegoria Muzyki (z plafonu), znajdujący się w Muzeum Narodowym we Wrocławiu (zobacz definicje plafonu).
Dodano 19.11.2011 r.
O dalszych losach obrazu Allegoria Muzyki dowiedziałem się od Pani dr Beaty Lejman z Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Dostałem wypis hasła z [1], autorstwa B. Lejman, który zamieszczam poniżej. W nim także krótka informacja o pozostałych obrazach.
Johann Franz de Backer
Alegoria Muzyki ok. 1735
(Parnas)
Ol. pł., 600 x 450 prostokąt o ściętych narożachHistoria: pierwotnie plafon w sali balowej pałacu w Brzezince k. Oleśnicy; od 1962 depozyt wojewódzkiego konserwatora zabytków w MŚl, przekazany 1973 na własność Nr inw. VIII-2254
Konserwacje: 1960-1961 Pracownie Konserwacji Zabytków we Wrocławiu – zniszczoną warstwę malarską zabezpieczono bibułą, płótno zdemontowano i nawinięto na wałek, na którym pozostaje do dziś.
Wygląd malowideł de Backera w sali balowej pałacu Kospothów w Brzezince nie jest w pełni udokumentowany. Poza omawianym plafonem, umieszczonym na pozornym sklepieniu zwierciadlanym, były to cztery przedstawienia w fasecie i prawdopodobnie dwadzieścia dwa obrazy na ścianach. Wszystkie malowidła ujmowały stiukowe, marmoryzowane ramy z dekoracjami późnobarokowo-regencyjnymi. Na podstawie nielicznych, archiwalnych zdjęć można orzec, że był to zespół jednorodny tak pod względem treściowym, jak artystycznym.
Kompozycja i kolorystyka plafonu, którego zniszczoną w znacznym stopniu warstwę malarską pokrywa warstwa wosku i bibuła, są słabo czytelne. Przedstawia on Apollina, któremu towarzyszy Pegaz z rozpostartymi skrzydłami i Muzy, względnie muzykujące towarzystwo. Wsród ciepłych barw dominują – jak pisze Jeżewska - żółcie, ugry, róże i czerwienie a w tle szare błękity.
Karl Christian i Joachim Wenzel Kospothowie, właściciele Brzezinki od 1721, zaczęli wznoszenie pałacu w 1725. Budowę ukończyła w latach 1729-1751 siostrzenica i spadkobierczyni bezpotomnie zmarłych braci Anna Sophie von Erbach-Fürstenau, która po śmierci pierwszego męża hr. Joachima Wilhelma Maltzana (1728) poślubiła ok. 1735 hr. Balthasara von Promnitz. Herby tej pary umieszczone między postaciami Cerery i Saturna (bądź Obfitości i Chronosa lub Dnia i Nocy), dekorują portal sali balowej. Mitologiczna tematyka dekoracji wnętrza odnosiła się zatem do pary nowożeńców. Dwie strefy płócien na podzielonych symetrycznie korynckimi pilastrami ścianach prezentowały m.in. historie związane z Wenus (np. Sąd Parysa, Wenus w kuźni Wulkana, Wenus i Amor), w fasecie zaś, na podłużnych, półkoliście zamkniętych płótnach wyobrażono prawdopodobnie słynne pary mitologicznych kochanków (np. Dianę i Akteona).
W zapisach archiwalnych dotyczących malarzy zatrudnionych przy dekoracji pałacu figuruje obok de Backera nieznany bliżej Reichhardt.
Bibliogr.: Weber 1909-1913 , I, il. 30; Konwiarz , il. s. 196; KZSP, t. IV, z. 1 , s. 19-22. Jeżewska 1969 .
Bl (Beata Lejman)
Obrazy z pałacu w Brzezince należą do dziedzictwa kulturowego ziemi oleśnickiej. Stąd chęć poznania ich dalszych losów. Być może, że obrazy (jeśli nie zostały ukradzione lub zniszczone) trafiły, tak jak rzeźby, do zbiornicy w Brzegu. Stamtąd zostały rozdzielone, tak jak rzeźby, do różnych muzeów i instytucji. Należałoby odnaleźć spis zabytków tej zbiornicy i sprawdzić, czy obrazy w nim figurowały. Jeśli tak - gdzie trafiły? 26 obrazów dużych rozmiarów trudno ukryć. Jakiś ślad powinien się pojawić.
MN/DI/DI/5201-22/ /11
Pan Marek Nienałtowski Szanowny Panie, W odpowiedzi na kwerendę informuję, że w zasobach archiwalnych Muzeum Narodowego we Wrocławiu nie ma informacji dotyczących obrazów z pałacu w Brzezince. Mariusz Hermansdorfer. Dyrektor.
Literatura:
Zbieżne:
Pałac w Brzezince
Rzeźby z parku pałacowego
Od autora • Lokacja miasta • Oleśnica piastowska • Oleśnica Podiebradów • Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów • Oleśnica po 1885 r. • Historia miasta w skrócie • Zamek oleśnicki • Kościół zamkowy
Inne zabytki • Fortyfikacje • Herb Oleśnicy • Herby księstw • Drukarnie • Ciekawostki (ponad 400 tematów)
Książęce krypty • Kary - pręgierz i szubienica • Pomniki • Wojsko w Oleśnicy • Numizmaty • Walki w 1945 r.
Renowacje zabytków • Biografie znanych osób • Zasłużeni dla Oleśnicy • Artyści oleśniccy
Autorzy • Rysowali Oleśnicę • Fotograficy • Wspomnienia osadników • Mapy
Co pod ziemią? • Landsmannschaft Oels • Wydawnictwa oleśnickie • Recenzje
Bibliografia • Linki • Podziękowania • Księga gości • Dopisz się do księgi • Zauważyli nas
Alte Postkarten - widokówki • Fotografie miasta • Rysunki • Interpelacje radnych • Odeszli
Nowości • Szukam sponsora do wydania książki
