Patena z kościoła w Zbytowej

Rozwój wsi Zbytowa (Vielguth) wiążę się z objęciem rządów w części bierutowskiej księstwa oleśnickiego przez Henryka Wacława Podiebrada. On to bowiem buduje w 1618-1619 roku mały dworek w Zbytowej, który w okresie poźniejszym był często wzmiankowany w historii księstwa (także w okresie wirtemberskim). Za jego staraniem został także wybudowany i konsekrowany w 1629 r. kościół w tej miejscowości (widok obecny, po wielokrotnych przebudowach), w którym książe niezadługo brał cichy ślub ze swoją drugą żoną. Zazwyczaj w przypadku budowy - część wyposażenia kościoła fundują mieszkańcy, dworzanie, właściciele sąsiednich majątków i inni, chcący wejść w łaski księcia.

Jednym z elementów często fundowanym były naczynia liturgiczne - kielichy mszalne i pateny.

Patena (naczynie liturgicznej w kształcie talerzyka przeznaczone dla konsekrowanej hostii) z grawerowanym napisem fundacyjnym i herbem fundatora.

Powyżej pokazano zdjęcie pateny (kielichowej?) ofiarowanej kościołowi z Zbytowej z okazji jego konsekracji. Zdjęcie i informację o niej przysłał Wojciech Mencel z Jeleniej Góry (dziękuję !), który z wykształcenia jest elektronikiem, a zajmuje się złotnictwem śląskim.

Wg informacji W. Mencela, patena ma średnicę 13,35 cm i masę 44,1 g. Inskrypcja w napisie otokowym brzmi:

Herb z pateny. Powiększ,aby zobaczyć szczegóły

"DEISEN.PATEN.VND.KELCH.HAT.HERR.G.G.FVRSTLICHER.M.R.V.K/G.B.R.D.ZVR.NEVERBAVTEN.KIRCH.Z.VILGVT. Z.H.DREIFALTIGKEIT.GN.D.17.SEPT.W.D.MONTAG.VOR.MATTHEIS.D.1629.IARS

ZVTESTIRVNG.SEINER.DEVOTION.DEDICIRT.OFERIRT.VND.VER. EHRT.DESSEN.GOT.EIN.REICHER.BELOHNER.SEIN.WOLTE."

Z napisu wynika, że patena wraz z kielichem została podarowana przez duchownego w imieniu fundatorki (Rudolphina Maria von Kampen (?) z domu v. D) do nowo wybudowanego kościoła w Vielguth z powodu dewocji do Boga i Św. Trójcy w dniu 17 września w poniedziałek Św. Macieja 1629 roku. W części płaskiej umieszczono herb rodowy fundatorki (v. D), którego powiększenie pokazano z prawej. Patena została wykonana we Wrocławiu lub Oleśnicy. Jeszcze w 1809 r. znajdowała się w kościele w Vielguth. Obecnie jest w posiadaniu osoby prywatnej we Wrocławiu

Pokazany na patenie herb, nie jest wzmiankowany w herbarzu J. Siebmachera i innych. Na razie nic nie wiemy o fundatorce i jakimi relacjami była związana ze Zbytową.

Dalej W. Mencel wyjaśnia, że na patenie nie ma znaków złotniczych. Znajdowały się one na kielichu, który razem z pateną stanowił całość. Na patenie znajduje się jedynie kontrybucja pruska rejencji wrocławskiej (zwolnieniowa), w postaci orła pruskiego o wymiarach 8x6 mm (pokazany z lewej w powiększeniu - rys. W. Mencla). Ten znak jest związany z rozporządzeniem króla pruskiego z 12 lutego 1809 r. nakazującego przymusowe przekazanie mennicy państwowej w Berlinie wszystkich wyrobów ze srebra i złota, w związku z koniecznością zapłacenia Napoleonowi kontrybucji w wysokości 120 mln franków. Od 10 września 1809 r. znakiem tym oznaczano przedmioty kultu religijnego zwolnione z przymusowego wykupu (czyli za które nie trzeba było wnosić opłat).

Opisanie tej pateny stanowi niewielki przyczynek do opisu historii: księstwa oleśnickiego, kościoła w Zbytowej, szlachty śląskiej i złotnictwa śląskiego. Po kilku-kilkunastu miesiącach zakres wiedzy o tej patenie i jej fundatorce najprawdopodobniej ulegnie rozszerzeniu.