Przytułki i pierwszy Szpital Powiatowy. Zaskakujące zdjęcie

Wzmiankowane w Oleśnicy już na początku XIV w. instytucje dobroczynne powstawały przy klasztorach, zakonach, z fundacji książąt, szlachty, mieszczan, miast, a nawet wsi. Zapewniały one pieczę nad bezdomnymi, zakaźnie chorymi, trędowatymi, kalekami, wdowami pozostającymi bez środków do życia i możliwości zarobkowania, sierotami itp. Do takich instytucji należały szpitale (niemiecka nazwa - hospital) czyli przytułki oraz domy wdów, sierocińce itp. Niżej wymieniono je w kolejności powstawania.

Szpital św. Jerzego był wzmiankowanym w dokumentach z 1301 i 1307 r., i który zapewne istniał wcześniej. Opiekę nad szpitalem sprawowali początkowo zakonnicy - Augustianie. Szpital ten z przerwami, zmianami organizacyjnymi, miejscem rozmieszczenia itp. istniał do XIX w. w okolicy kościoła NMP i św. Jerzego. W końcowym okresie spełniał rolę przytułku dla 10. wdów po mieszczanach. Nie jest znana data zakończenia jego działaności. Musiało to nastąpić pomiędzy 1825-1880 r.

Szpital św. Mikołaja powstał w 1376 r. Później (może w 1412 r.), wspomina się o nim, jako przeznaczonym dla kobiet dotkniętych trądem. Gdy trąd zanika na Śląsku (XVI w.) szpital zaczyna pełnić rolę przytułku. Szpital ten również z różnymi przerwami i zmianami istniał do XIX w., spełniając w końcowym okresie rolę przytułku dla 10. kobiet. Do 1823 r., czyli daty zamknięcia cmentarza był związany z kościołem cmentarnym św. Mikołaja. Po tej dacie istniał samodzielnie na terenie byłego cmentarza.

Szpital św. Wawrzyńca istniał przy kościele tego wezwania w okolicach przecięcia dzisiejszej ul. Lwowskiej z ul. M. Skłodowskiej. W 1648 kościół i zapewne szpital został spalony przez Szwedów i już nie odbudowany. Jednak szpital św. Wawrzyńca jest wspomniany w XIX w. jako istniejący przy obecnej ul. Łużyckiej, w już nie istniejącym domu nr 20. Był przytułkiem dla 10. wdów po mieszczanach. Po jego rozwiązaniu - zamieszkało w nim 7 rodzin (wg stanu z 1921 r.)

Dom Wdów powstał w 1683 r. z fundacji książąt i zapewniał opiekę dla 8. wdów po pastorach i nauczycielach. Istniał do XIX w. Dom istnieje obecnie jako Szkoła muzyczna.

Dom Wendego powstał w 1797 r. z fundacji rzemieślnika Kacpra (Zygmunta?) Wendego, który przeznaczył 5500 talarów na opiekę dla 10 ubogich mieszczan. Mieścił się on przy obecnej ul. Łużyckiej w domu nr 4. Dom ten dalej istnieje jako "proboszczówka".

Do 1893 r. opiekę nad tymi instytucjami dobroczynnymi rozmieszczonymi w wielu miejscach spełniał kościół ewangelicki i miasto. Po wybudowaniu w 1894 r. miejskiego Hospitala i domu starców mieszczącego się w okolicy skrzyżowania ul. Lwowskiej i M. Skłodowskiej - wszystkie istniejące tzw. Szpitale i domy opieki zostały rozwiązane.

Zapewne w pierwszym kwartale XIX w. został wybudowany prawdziwy Szpital Powiatowy. Był to duży dwupiętrowy budynek leżący przy obecnej ul. Łużyckiej nr 20. Na każdym poziomie był długi korytarz, z którego wchodziło się do sal. Jednak już po 50 latach istnienia, nie spełniał wymagań stawianych szpitalom i w 1887 r. zastąpił go nowy budynek szpitalny, leżący przy obecnej ul. Lwowskiej.

Szpital Powiatowy wybudowany w 1887 r.
Hospital i dom starców wybudowany w 1893-4 r.

Od połowy XIX w. zaczęły powstawać ogólno niemieckie kościelne instytucje dobroczynne. Początkowo związane z kościołem ewangelickim (tzw. Innere Mision - prowadzące domy dziecka, domy dla trudnej młodzieży, szpitale, domy starców itp.), a na przełomie XIX/XX wieku związane z kościołem katolickim (Caritas). Zapewne od 1887 r. stary budynek Szpitala Powiatowego zajmuje Innere Mision i w nim zaczyna prowadzić działalność dobroczynną. Tam także mieścił się Ewangelicki Dom Związkowy oraz Powiatowy Urząd Zatrudnienia. Caritas mieścił się przy obecnej ul. Traugutta 10.

Po dojściu do władzy nazistów dobroczynna działalność obu kościołów została znacznie ograniczona. W 1934 roku H. Goebbels nakazał podporządkowanie organizacji kościelnych Narodowosocjalistycznemu Związkowi Dobroczynnemu, a w r. 1937 władze zabroniły prowadzenia jakichkolwiek zorganizowanych kościelnych akcji charytatywnych. Z opowieści Polaków mieszkających w Oleśnicy - dom Innere Mision był w 1941-1942 r. hotelem dla pracowników-obcokrajowców. Mieszkało w nim ok. 50 osób w pokojach 3 osobowych. Na parterze była stołówka.

Jak powstała ul. Łużycka? Dom Wendego przejmuje kościół katolicki. Na pamiątkę rzemieślnika Wendego, ulicę przy której leżał ten dom, zwaną wcześniej Seiten bäudel, nazwano ul. Wendego (po polsku jego nazwisko brzmiałoby - Łużycki). Mapy potwierdziły zatem przypuszczenie J. A. Pyzika, które kiedyś wyraził w rozmowie ze mną. Po 1945 r. ulica przyjęła przypadkowo więc nazwę Łużyckiej.

Zaskakujące zdjęcie
Przez długi czas nie wiedziałem gdzie był rozmieszczony dom Wendego i przytułek św. Wawrzyńca. Nie wiedziałem jak wygląda dom Innere Mission, który był jednym z większych starych budynków oleśnickich. Szukałem go na przedwojennych widokówkach - ale na nich widoczny był tylko jego dach. Okazało się, że ten budynek, jak i budynek przytułku św. Wawrzyńca znalazły się na poniższej fotografii z ok. 1962 r. Może ktoś z internautów pamięta te budynki? Co w nich mieściło się po 1945 roku? Kiedy je rozebrano?

Miejsca ustyuowania Szpitala Powiatowego i przytułków wg sytuacji sprzed 1887 r. 1 - Przytułek Wendego,
2 - Szpital Powiatowy, 3 - Przytułek św. Wawrzyńca, 4 - Dom Wdów.
Wycinek z fotografii stanowiącej własność S. Kokota.
Rozmieszczenie Przytułków i Szpitala Powiatowego. Cyfrą 5 oznaczono prawdopodobne miejsce rozmieszczenia przytułku św. Jerzego

26.12.2008r. Pan Mieczysław Rudowicz napisał: Budynek, oznaczony strzałką 2, po wojnie przeznaczono na mieszkania dla osadników. Moja żona Krystyna, bardzo dobrze pamięta, że mieszkały tam rodziny. W latach 50-tych, często tam przebywała u swojej szkolnej koleżanki. Żona pamięta, że układ wnętrza budynku podobny był do szpitalnego. Nie wiemy kiedy został rozebrany.


29.12.2008 r. Pan Jan Pelczarski z Brzegu Dolnego napisał, że "Były szpital był na przełomie lat 50 i 60 domem mieszkalnym, mieszkał w nim m. in. z rodziną kolega ministrant Tadeusz Tacik". Na powyższym zdjęciu budynek byłego szpitala jest pokazany obok głowy chłopca z lewej.

Literatura:
Pyzik Jerzy Andrzej http://www.olesnica.nienaltowski.net/Olesnicki_Luteranizm.htm
Mrozowicz W., Wiszewski M. Oleśnica od czasów najdawniejszych po współczesność. Atut Wrocław 2006

Od autora Lokacja miasta Oleśnica piastowska Oleśnica Podiebradów Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r. Zamek oleśnicki Kościół zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstw Drukarnie Numizmaty Ciekawostki (ponad 400 tematów)
Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Wojsko w Oleśnicy Walki w 1945 roku
Renowacje zabytków Biografie znanych osób Zasłużeni dla Oleśnicy Artyści oleśniccy
Autorzy Rysowali Oleśnicę Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy
Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels Wydawnictwa oleśnickie Recenzje
Bibliografia Linki Podziękowania Zauważyli nas
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Interpelacje radnych Odeszli
Nowości
Szukam sponsora do wydania książki o zamku oleśnickim