Testament Joachima Wacława Kospotha

Największą świetność osiągnęło Gymasium Illustre (zwane także seminarium) dzięki hrabiemu Joachimowi Wacławowi Kospotowi, który 3 marca 1727 sporządził testament, aby pewnej liczbie młodzieży szlacheckiej i nieszlacheckiej zapewnić dobre wychowanie i utrzymanie w szkole w Oleśnicy.

Na mocy tego testamentu brat jego, hrabia Karol Chrystian Kospot, kapitał w wysokości 150 000 reńskich florenów obciążyć miał hipoteką 12 folwarków oraz domem Kospota we Wrocławiu, a coroczne dochody w wysokości 5 procent czyli 7500 florenów przeznaczyć na tę szkolną fundację.

Sporządził on projekt organizacji zakładu szkolnego, wysłał go do zatwierdzenia na dwór cesarski w Wiedniu, umarł jednak zanim nastąpiła jego nostryfikacja przez cesarza i przekazał dlatego realizację rozpoczętego przez siebie dzieła swej jedynej spadkobierczyni, pani Annie Zofii Krystynie, owdowiałej hrabinie von Maltzan, hrabinie Rzeszy von Promniz.

Ta otrzymała wreszcie potrzebną cesarską legalizację, datowaną dnia 3 lipca 1736, jednakże z poczynionymi kilkoma poprawkami, i ustalone zostało: „Że do tego książęcego seminarium przyjąć należy 6 szlachciców i 6 nie szlachciców, przez 4 lata zapewnić im wikt, podręczniki, zakwaterowanie inne potrzeby, a do edukacji wszelakich nauk przydzielić należy im zdolnych i dobrze opłacanych nauczycieli. Po 4 latach i ukończonych 4 klasach 4 najzdolniejszym uczniom, a mianowicie 2 ze stanu szlacheckiego i 2 ze stanu nieszlacheckiego, którzy podczas egzaminów potrafili wykazać się szczególnymi umiejętnościami, dla kontynuacji ich studiów na uniwersytetach wypłacać jeszcze przez 3 lata zapomogę: każdemu szlachcicowi 400 florenów, nie szlachcicowi 239 florenów"

Stypendia te są teraz jednak dzielone, ponieważ liczba studiujących wzrasta.

Z funduszu seminaryjnego finansuje się ogólnie (wg stanu na ok. 1780 r.):

1. Akademię Rycerską w Legnicy, rocznie 1000 florenów.
2. Poprawę uposażenia nauczycieli seminaryjnych (opłacanie w szkole oleśnickiej nauczycieli języka francuskiego, tańców i fechtunku oraz kształcenie w Oleśnicy nauczycieli).
3. Wymienione wyżej stypendia.
4. Uposażenie nauczycieli wiejskich.
5. Opiekę biednych i chorych w folwarkach Kospota - 500 florenów.
6. Wsparcie poddanych wymagających opieki .

Dla zarządzania tej fundacji wyznaczonych jest 4 administratorów, w tym: dwóch szlachciców, jeden duchowny i jeden członek zarządu miejskiego Oleśnicy i Bierutowa.

Dzięki tej fundacji oleśnickie seminarium uzyskało dużą renomę , a zarówno nauczyciele jak i uczniowie poczuli wiarę we własne siły, zaś przez ulepszenia i metody, które wprowadził zwłaszcza pan proboszcz Dominici, szkoła ta staje się jedną z najlepszych na Śląsku. Szkoła posiada dobry, prawidłowo zbudowany budynek, a przynależą do niej: kierownik, którym jest każdorazowy proboszcz, zastępca kierownika i trzej bakałarze.

Fundacja pełniła swoją funkcję jeszcze w początku XX w. (wspomagała Gimnazjalny Związek Sportowy w 1901 r.).

Nieprzypadkowo placykowi powstałemu po zburzeniu gimnazjum w 1907 r. nadano nazwę Kospothplataz. Być może, że ta dotacja świadczyła o jakimś związku gimnazjum z Kospothami - może byli kiedyś jego uczniami?

Na podstawie:
Zielnica K. Z dziejów historiografii Śląska, czyli Oleśnica w relacji Friedricha Alberta Zimmermanna (uwagi tłumacza). Kwartalnik Powiatu Oleśnickiego nr 10. s.15-20. 2005