Rozpoznawanie sarkofagów. Herby z sarkofagów Podiebradów
24.01.2011


Próba rozpoznania sarkofagów - osób w nich pochowanych.
Wchodząc do krypty chcieliśmy zdobyć informację pozwalającą m.in. na wstępne rozpoznanie sarkofagów poprzez herby na nich umieszczone (rozpozna je fachowo dr W. Mrozowicz w swojej publikacji). Niestety krótki czas i trudny dostęp do sarkofagów nie pozwoliły na sfotografowanie wszystkich herbów, chociażby na jednym z sarkofagów. Po trzy herby sfotografowano tylko na 2. z nich. Na niektórych pozostałych - tylko po jednym herbie.

Najpewniej herby na sarkofagu tworzą tzw. założenie heraldyczne - tzw. czwórkę genealogiczną. Wówczas jeden z nich byłby herbem ojca, dziadka, pradziadka (linia ojca - ojczysty). Inny - herbem matki, dziadka, pradziadka (linia matki - macierzysty). Kolejny - babci, pradziadka (linia ojca - babki ojczystej). Ostatni - babci, pradziadka (linia matki - babki macierzystej). Znając herby i genealogię rodu Podiebradów - można znaleźć "właściciela" sarkofagu.

Aby rozwikłać zagadkę z użyciem czwórki genealogicznej należałoby wiedzieć gdzie jest wezgłowie, a gdzie "stopy" sarkofagu, gdyż z jego konstrukcji to nie wynika (może pomóc krzyż umieszczony na wieku). Ponadto należy znać zasady rozmieszczenia na sarkofagu tych herbów (który w wezgłowiu, który z lewej (prawej) strony).

Wg opisu sarkofagów [1] z krypty Wirtembergów - w wezgłowiu znajduje się każdorazowo herb rodowy - Wirtembergów, po przeciwnej stronie (u stóp) umieszczano herb matki. Czyli można ten układ uznać za zasadę. Z opisu sarkofagu Sylwiusza Nimroda i poniższego wynika, że niżej pokazany herb z lewego boku, jest herbem babki ze strony ojca (ojczystym). Czyli mozna sądzić, że jest to zasada, którą pokazano na rysunku z prawej i która się sprawdziła (jak wstępnie sądzę), na kolejnym sarkofagu.

Zasada: W wezgłowiu znajduje sie herb osoby znajdującej sie w sarkofagu (herb ojca), w stopach herb matki. Po lewej stronie, patrząc od stóp, herb babki ze strony ojca, po prawej herb babki ze strony matki. Niekiedy ten zapis odbywa sie w stosunku do leżącej w sarkofagu osoby. Wtedy analogicznie po jej prawej ręce znajduje się herb herb babki ze strony ojca, po lewej - babki ze strony matki.
Pomimo tej zasady spotyka się też odwrotne rozmieszczenie herbów babek - ojczystej i macierzystej.

Rozpoznanie pierwszego sarkofagu


W tym sarkofagu (pierwszy z lewej w I komorze) udało się sfotografować trzy herby niżej pokazane. Fot. Z. Podurgiel.


Nie znamy herbu na bocznej tylniej ścianie. Na podstawie usytuowania figury Chrystusa na wieku sarkofagu uznano, że wezgłowie znajduje się przy przy herbie Wirtembergów. Co może wskazywać, że jest to "zagubiony" sarkofag dorosłego (sądząc po rozmiarach) Wirtemberga w krypcie Podiebradów. Ostateczne rozpoznanie nastąpi po poznaniu herbu na przeciwnej stronie herbu książąt Holsteinu. Jego babką macierzystą jest Anna Zofia von Sachsen-Altenburg. A herb po przeciwnej stronie to własnie ten (dodano 03.02.2011)

Herb Wirtembergów we wezgłowiu.
Herb książąt Holsteinu na lewej stronie sarkofagu - herb babki ojczystej Karola Ferdynanda Anna Sabina von Holstein-Sonderburg.
Herb Podiebradów rozmieszczony w stopach
- herb matki - Elżbiety Marii Podiebrad.
Fot. Z. Podurgiel

W krypcie mogą znajadować się dwa "dorosłe" sarkofagi wirtemberskie. Pierwszym dorosłym był najstarszy syn Sylwiusza Nimroda - Karol Ferdynand, który zmarł na zarazę w Kassel w wieku 18 lat podczas długiej podróży naukowo-poznawczej i pochowany w 1669. Drugim był książę Sylwiusz Fryderyk pochowany w 1697 r. Na wieku nie udało sie odczytać imion pochowanego. Z analizy sarkofagów wynika, że ten istniejący ma więcej "dziecięco- młodzieżowych" elementów (aniołki podtzymujące sarkofag). Dlatego wstępnie przyjęto, że to sarkofag Karola Ferdynanda. Może z czasem uda sie odczytac imiona na sarkofagu.

Rozpoznanie drugiego sarkofagu


Pierwszy sarkofag w II Komorze. Także sfotografowano 3 herby. Nie znamy herbu na bocznej prawej ścianie.

Herb Podiebradów we wezgłowiu.
herb Meklemburgów z lewej strony sarkofagu - babki ojczystej.

Herb książąt brzeskich w stopach.
Fot. Z. Podurgiel

Aby ułatwić rozpoznanie sarkofagów Podiebradów, pomocnym będzie ich podstawowe drzewo genealogiczne:


Wyżej pokazałem drzewo genealogiczne najbardziej znanych Podiebradów. Pominięto braci i siostry wymienionych książąt, gdyż dla nich założenie herbowe na sarkofagach powinno być jednakowe (przy tych samych matkach). Pominięto również żony (pierwsze lub drugie), z których nie zachowały się dorosłe dzieci. Chociaż mam nadzieję, że pozstanie w krypcie jakiś ślad po Katarzynie - pierwszej żonie Karola II i ich przedwcześnie zmarłym 17. letnim synu - Henryku Wacławie.

Na podstawie powyższego drzewa genealogicznego można sądzić, że pokazany wyżej sarkofag może należeć do Karola Fryderyka lub jego brata Henryka Wacława, lub siostry Barbary Małgorzaty. Po przeciwnej stronie herbu Meklemburgów powinien znajdować się herb Brandenburgów. Aktualnie trwa porządkowanie krypty i może uda się uzyskać nowe zdjęcia i potwierdzające istnienie herbów Brandenburgów. Wstępnie sądzę (na podstawie tylko widoczności jednego herbu i słabej widoczności drugiego), że mogą istnieć jeszcze dwa sarkofagi o analogicznym rozmieszczeniu herbów. W przypadku rozmieszczenia analogicznych herbów na poszczególnych sarkofagach - rozpoznanie "ich właścicieli" będzie wymagać już wyższych, niż moje kwalifikacje.

Rozpoznano trzy sarkofagi
Dodano 03.02.2011 r.
Na zaproszenie ks. Władysława Ozimka do krypty zeszli: dr Piotr Oszczanowski - historyk sztuki z Instytutu Historii Sztuki UWr, Wiesław Piechówka - odpowiedzialny za prace w krypcie i autor strony. Krypta od mojego poprzedniego zejścia została uprządkowana.

Dr Piotr Oszczanowski bez problemu odczytał, w istniejących opisach na sarkofagach, nazwiska osób w nich leżących. Naniesiono je na rysunek z prawej. Jak się okazało, w tej krypcie umieszczono sarkofagi dwóch synów i córki księcia Karola II - książąt Henryka Wacława na Bierutowie i Karola Fryderyka na Oleśnicy oraz ich siostry Barbary Małgorzaty.

Anna-Zofia - pierwsza żona Karola Fryderyka została pochowana 29.10. 1641 r. Następnego dnia pochowano Henryka Wacława i jego pogrobowego synka, którzy zmarli przed 5. laty (obie jego żony pozostały w krypcie bierutowskiej). Karol Fryderyk (po 6 latach) i jego siostra Barbara Małgorzata zostali pochowani jednocześnie w krypcie w 1653 r. Jednoczesność 2-3 pochówków może wskazywać, że albo krypta nie istniała, albo trudno było w niej umieścić sarkofagi.

Na sarkofagu znajdującym się z lewej strony Karola Fryderyka (rys. z prawej) nie udało się jeszcze znaleźć nazwiska. Ale herby sugerują, że także może to być dziecko Karola II. Na sarkofagu znajdującym sie przy ścianie prawdopodobnie jest umieszczone nazwisko, ale nie udało się do niego zbliżyć. Być może także związany jest z Karolem II (jak uzyskam zdjęcie herbu u wezgłowia - będzie można tę opinię zweryfikować). Może jest to sarkofag Karola II?

Zobacz sarkofag Karola II


Dodano 11.02.2011
Rozpoznano wstępnie kolejny sarkofag (?)
Na sarkofagu stojącym przy ścianie i obok Karola Fryderyka (zobacz rysunek krypty - wyżej z prawej) jest zapewne podane nazwisko, ale nie ma obecnie możliwości jego odczytania. Pozostaje rozpoznanie sarkofagu przy pomocy herbów - podczas ostatniego wejścia do krypty udało się zrobić zdjęcie herbu tylko z wezgłowia (ojca). Jest to herb księstwa Sachsen - Altenburg (niżej z prawej). Z niego pochodziła Anna Zofia, pierwsza żona Karola Fryderyka. Można wstępnie przyjąć, że jest to jej sarkofag. Sprzyja tej tezie bliskość sarkofagu mężą. Ponadto ze zdobień sarkofagów małżonków wynika, że oba były zapewne wykonane przez tego samego rzemieślnika. Dlatego wstępnie można taką tezę postawić.

W głębi sarkofag Anny Zofii, bliżej jej męża Karola Fryderyka.    Fot. Z. Podurgiel.

Popiersie Anny Zofii z medalu jej poświęconego.

Herb rodowy Anny Zofii.

Z rozmieszczenia sarkofagów w krypcie może wynikać wniosek, że prawdopodobnie istnieją jeszcze inne komory z sarkofagami Podiebradów, zamurowane dla bezpieczeństwa.

Ciąg dalszy nastąpi.

Literatura

  1. Mrozowicz W. Krypta wirtemberska w kościele zamkowym w Oleśnicy. Wrocław-Oleśnica 2004
  2. Mrozowicz W. Pochówki śląskich Podiebradowiczów. W związku z przygotowaniami do otwarcia krypty podiebradzkiej w kościele zamkowym w Oleśnicy. W: Ziębice - miasto św. Jerzego. Dzieje i kultura dawnej stolicy książęcej. Wrocław 2010 s. 77-91
  3. Głogowski S. Genealogia Podiebradów. Gliwice 1997
  4. Pyzik Andrzej Jerzy. Książęca Nekropolia.
  5. Przykład opisu sarkofagów [ 1 ], [ 2 ], [ 3 ], [ 4 ], [ 5 ], [ 6 ], [ 7 ] ze strony Warcisława Machury

 

Od autora Lokacja miasta Oleśnica piastowska Oleśnica Podiebradów Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r. Zamek oleśnicki Kościół zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstw Drukarnie Numizmaty Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Wojsko w Oleśnicy Walki w 1945 roku Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasłużeni dla Oleśnicy Artyści oleśniccy Autorzy Rysowali Oleśnicę
Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie Recenzje Bibliografia LinkiZauważyli nas Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Odeszli

Szukam sponsora do wydania książki o zamku oleśnickim
CIEKAWOSTKI ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI

Zbieżne: Mauzoleum Podiebradów

Notatki:
Dziadek Friedrich Herzog von Württemberg (1593-1608),
babka Sibylle von Anhalt
Ojciec Julius Friedrich Herzog von Württemberg-Juliusburg
matka Sylwiusza - Anna Sabine von Holstein-Sonderburg (*Sonderburg 7.3.1593, +Leonberg 18.7.1659)