Medale księstwa oleśnickiego na Dobroszycach

Medale były bite w Oleśnicy i w Bierutowie. Oleśnicka mennica była czynna w latach 1693-1696 oraz 1700-1717, a bierutowska w latach 1680-1699 [2]. Niewykluczone, że któryś z medali mógł być bity poza tymi terminami, gdyż produkowano je okresowo i w małych seriach. W każdym przypadku pokazane niżej medale projektował medalier Johann Neidhardt. Na nich widnieją jego inicjały I N. Poniższe medale powstały na zlecenie księżnej Anny Zofii, problematyczny jest ostatni z nich, który mógł już powstać za pieniądze Karola. Dlatego można je wiązać z Dobroszycami. Nie są znane ilości wybijanych medali, duża średnica (43-45 mm) wskazuje, że poważnie traktowano ich rolę w promocji domu książęcego na Dobroszycach.

Poniższe teksty i skany medali w znacznym stopniu pochodzą z książki [2]. Odrysy medali pochodzą z [1] Własność W. B. P. w Opolu, zamieściłem je również, gdyż zawierają bardziej czytelne inskrypcje.

Medal przedstawiający księżnę Annę Zofię jako opiekunkę i regentkę
W 1684 r. Anna Zofia w wieku 37 lat zostaje wdową z 2. letnim dzieckiem księciem Karolem. Staje się jego prawnym opiekunem i w jego imieniu rządzi księstwem. Jej zmarły mąż Juliusz Zygmunt zapewne z oszczędności nie wybijał medali, które służyły promowaniu rodziny książęcej, ale nie zwiększaly dochodu księstwa. Księżna regentka uznała, że trzeba to zmienić. Jej pierwszy (?) medal wybity w 1684 r. miał ogłosić światu, że jest opiekunką małoletniego księcia i regentką. I ta opieka trwała 20 lat, najpierw w Dobroszycach, a od 1697 (1700?) do początku 1704 r. w Bierutowie.

Na awersie widnieje jej popiersie i otokowy napis tytularny wykonany postaci inicjałów, który kiedyś był zrozumiały szlachcie i bogatym mieszczanom, rozdzielony kropkami:
D G A(nna) S(ophia) D(ux) V(idua) W - E T I S O N(ata) D(ucissa) M(egapolitana) T(utrix) E(t) G(ubernatrix) •.

Tłumaczenie ogólnie znane: Z Bożej Łaski Anna Zofia księżna wdowa na Wirtembergii i Tecku, na Śląsku w Oleśnicy, urodzona księżna Meklemburgii, opiekunka i regentka.

Na rewersie otokowy napis: SIT TUA MIRA DEUS VIA - SIT MODO META BEATA (tłumaczenie na j. niemiecki: Mag dein Weg, o Herr, auch merkwürdig sein, wenn er nur zum glücklichen Ziel führt - kto pomoże przetłumaczyć?). W dolnej części medalu przedstawione róże i krzaki cierniste, nad którymi trzepoczący skrzydłami orzeł trzymający w szponach, a może w dziobie, taśmę z napisem HAEC PROTEGIT UMBRA, co wg internetowego translatoara brzmi Duch (Święty) oferuje ochronę. Duch Święty pokazany jest wyżej w chmurach.
Medalier Johann Neidhardt, srebro, średnica 44 mm. waga 33,10 g.

Medal wybity w 1700 r. z okazji złożenia hołdu przez stany księstwa oleśnickiego na Bierutowie regentce księżnej Annie Zofii
Po śmierci Sylwiusza Fryderyka księcia na Oleśnicy (1697), jego władztwo powinien przejąć Chrytstian Ulryk książę na Bierutowie, Jednakże on zwlekał z przenosinami i dopiero opuścił Bierutów w 1700 r. Wówczas część bierutowską mogła objąć Anna Zofia w imieniu swojego syna. Nastąpiło to 9. listopada 1700 roku. Hołd, czyli przyrzeczenie poddaństwa składali najczęściej przedstawiciele stanów. Historia Bierutowa nie ujmuje tego faktu i tylko poniższy medal o tym przypomina. Jest to jednocześnie formalne przeniesienie rezydencji książęcej z Dobroszyc do Bierutowa.

Na awersie medalu widać miasto Bierutów, nad nim chmury i tęcza. Poniżej napis: A° 1700 D 9 NOVEMB , czyli 9 listopad 1700 r.

Na rewersie pokazano statek, na rufie którego herb Wirtembergii - 3 rogi jelenie, zawijający do zatoki (portu). Z prawej Napis TANDEM (WRESZCIE) - wreszcie wyjechał, bądź wreszcie my objęliśmy władztwo bierutowskie, co oddaje ducha tego zdarzenia. Poniżej napis: HOMAGIAL:/ANDENKEN - na pamiątkę hołdu.

Medalier Johann Neidhardt, srebro, średnica 43 mm, waga 23 g.

Medal poświęcony powrotowi księcia Karola z podróży kawalerskiej
Z historii książąt oleśnickich wiadomo, że każdy z nich mając ok. 14 lat udawał się w podróż kawalerską. Towarzyszył mu doświadczony dworzanin lub nauczyciel, obeznany ze światem. Niekiedy do tego grona dołączał służący i/lub kucharz. Trasa podróży obejmowała często wiele krajów, w tym czasie również zapisywali się na uniwersytet lub znaną szkołę średnią. Odwiedzali dwory, nawiązywali kontakty, zwiedzali, przypatrywali się gospodarce itp. Książe Karol wyruszył w taką podróż w 1696 r., mając 14 lat. Być może ze względów finasowych jego podróż objęła jedynie kraje niemieckojęzyczne. Wiadomo jedynie, że jej trakcie ukończył Akademię rycerską Rudolph Antoniana w Wolfenbüttel, która miała dobry poziom nauczania. Podróż zakończył w 1702 r., mając 20 lat i poniższy medal miał to obwieścić. Karol wyjeżdżał z małego zamku w Dobroszycach, a wracał do dużego w Bierutowie.

Na awersie popiersie księcia Karola w zbroi i dużej peruce. W otoku typowy napis tytularny CAROLUS DG DUX - W T I S O & B •.
Karol z Bożej Łaski książe Wirtembergii, Teck, na Śląsku Oleśnicy i Bierutowa.

Na rewersie pokazano w górnej części herb księstwa podtrzymywany przez dwa putta. W części środkowej widok Bierutowa, który zdaniem znawców [2] jest najwspanialszym dziełem medaliera Johanna Neidhardta. Niżej napis BERNSTADT / 1702 .

Na rancie monety znajduje się napis + TIMOR DOMINI INITIUM SAPIENTIAE (Die Furcht des Herrn ist der Weisheit Anfang - kto przetłumaczy?).

Medalier Johann Neidhardt, srebro, śr. 45 mm, waga 36,45 g.

Medal poświęcony ślubowi księcia Karola z Wilhelminą Luizą w 1703 r.
Nie wiadomo czy trakcie podróży kawalerskiej poznał swoją przyszłą żonę, czy zawarł związek na podstawie umowy między rodzicami i dworami. Jak to zwykle bywało ślub odbywa się w miejscowości zamieszkania żony i finansuje go ojciec panny młodej. Dlatego Karol jedzie do miejscowości Meiningen i tam 20.12.1703 r. pobiera się z Wilhelmine Luise von Sachsen-Meiningen. On ma 21 lat, a jego żona zaledwie 17. Jeszcze w Meiningen przebywa w styczniu 1704 r. i podobno rozdaje tam złote i srebrne medale [2] - nie wiadomo czy niżej pokazany?


Na awersie pod książęcą mitrą widoczne są dwa wieńce, w których popiersia Wilhelminy Luizy i Karola, pod nimi widok Bierutowa. Poniżej data ślubu MDCCIII - D XX DEC : (1703.20 grudzień).

Z prawej napis tytularny księcia CAROLUS -DG- DUX WURT T I S O & B . Z lewej napis tytularny księżnej WILH LOVISE D W T O & B P(rinc) S(ax.) I(ul.) C(liv.) M(ontium) •.

Na rewersie napis otokowy FRIGORE BRUMALI FLORENS MIHI REDDITUR AESTAS RUTA! TUIS VERNAT FRONDIBUS OMNE NEMUS • (tłumaczenie w j. niemickim Im kalten Winter ist für mich blühender Sommer. Raute, durch dein Laub ergrünt der ganze Hain. Kto przetłumaczy?). Widoczy park otoczony drzewami cedrowymi. Przy wejściu do niego herb Saksonii (z lewej) i Wirtembergii.

Medalier Johann Neidhardt, srebro, średnica 42 mm, waga 19,3 g.

Medal z okazji objęcia we władanie księstwa oleśnickiego
Książę Karol 10 marca 1704 r. wraz z żoną przybywa do Oleśnicy, gdzie na ręce Chrystiana Ulryka (upoważnionego przez cesarza) składa hołd lenny [3]. 11 marca 1704 r., (wtedy kończy 22 lata) odbywa wraz z żoną uroczysty wjazd do Bierutowa. Śmierć Chrystiana Ulryka 5. kwietnia 1704 r. powoduje, że Karol bierutowsko-dobroszycki staje się opiekunem niepełnoletniego Karola Fryderyka i obejmuje rządy opiekuńcze w Oleśnicy do 1707 r. Temu zdarzeniu on, a może jeszcze jego matka - poświęca medal. To oznacza, że wybito go w połowie 1704 r.


Na awersie popiersie księcia i napis otokowy CAROLUS DG DUX - WURT TEC & OLSN . Tutaj wyraźnie zaznacza, że jest księciem oleśnickim (nie na Bierutowie).

Na awersie widnieje Oko Opatrzności i napis CORAM DEO (w obecności Boga?).

Na rancie znajduje sie napis INTUITUS DOMINI ME DIRIGIT ATQVE TUETUR (w j. niemieckim Der Blick des Herrn leitet und schützt mich. Kto przetłumaczy?).

Medalier Johann Neidhardt, srebro, średnica 45 mm, waga 33,27 g.

Literatura:

  1. Dewerdeck Gottfried. Silesia numismatica oder Einleitung zu dem Schlesischen Müntz-Cabinet. Jauer 1711.
  2. Klein U., Raff A., Die Münzen und Medaillen der Württembergischen Nebenlinien Mömpelgard, Neuenstadt, Oels und Weiltingen, Stuttgart 2013
  3. Mrozowicz W., P. Wiszewski. Kraina nad Widawą. Bierutowskie dzieje od czasów najdawniejszych po współczesność. Bierutów-Wrocław.ATUT 2010

Od autora Lokacja miasta Oleśnica piastowska Oleśnica Podiebradów Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r. Zamek oleśnicki Kościół zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstw Drukarnie Numizmaty Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Wojsko w Oleśnicy Walki w 1945 roku Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasłużeni dla Oleśnicy Artyści oleśniccy Autorzy Rysowali Oleśnicę
Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie Recenzje Bibliografia Linki Zauważyli nas Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Odeszli Opisy wybranych miejscowości
CIEKAWOSTKI ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI