8. Odcinek fosy obronnej w południowo-wschodnim paśmie obrony
Pierwsze odcinki fos miejskich powstały zapewne w końcu XIII w. i otoczyły pierwsze obwarowania miejskie - przynajmniej od strony południowej i wschodniej.

Rys. J. Bogdanowicz

W XIV w. w związku z budową fortyfikacji murowanych, odcinki południowe fos, graniczące od wschodu z bagnami otaczającymi część zamku, uregulowano. Od roku 1530 odcinek południowy fos - w związku z budową 2 pasma murów - po obu stronach Bramy Wrocławskiej poszerzono do ok. 40 m i pogłębiono do ok. 4 m. W II połowie XIX w. fosy częściowo zasypano oraz zwężono od strony południowej wytyczając nowe szerokości ulic. W latach 1962-65 odcinek fosy zagospodarowano jako teren rekreacyjny. W roku 1972 wzniesiono tu Pomnik Ery Kosmicznej.

Fot. Jacek Nienałtowski

Widok dawnej fosy z obecnie usytuowanym rekreacyjnym boiskiem sportowym. Na końcu fosy widoczne wzniesienie Pomnika Ery Kosmicznej

Ten odcinek fosy, którego początki sięgają XIV w. poszerzono i pogłębiono w połowie XVI w. w związku z rozbudową południowego odcinka obwarowań miejskich. Wobec zredukowanej struktury obwarowań tego odcinka (tylko zwarty pierścień murów miejskich i wał ziemny - nasyp) fosa spełniła tu dość zasadniczą rolę przeszkody wodnej pomiędzy Bramą Wrocławską a Bramą Bydlęcą. W XVII w. nasyp ziemny częściowo niwelowano, a fosę częściowo zasypano. W pocz. XX w. wzniesiono w poprzek tego odcinka fosy wielokondygnacyjny budynek przemysłowy i inne mniejsze. Urządzono w fosie ogródki działkowe. Po 45 r. tego odcinka fosy nie zagospodarowano.
Odcinek wschodni fosy południowej ogranicza nasyp obronny (wał ziemny) od północy i ul. Kilińskiego od strony południowo-wschodniej. Jest przedłużeniem odcinka fosy przed podwójnym pierścieniem murów miejskich, wmurowanych basteją i trójkątnym wykuszem. Rozgraniczenie stanowi omurowany wykop wylotu kanału ściekowego, dzielący dwa dość interesujące i nieźle zachowane warianty rozbudowanego pasma obwarowań miejskich:
a) podwójny pierścień murów + nasyp + fosa;
b) pojedynczy pierścień murów + nasyp + fosa.
Stok wewnętrzny o nachyleniu 50-60 stopni zachował się dość dobrze, choć miejscami jest rozmyty i zniekształcony. Porastają go drzewa i krzewy. Przeciwstok zewnętrzny o nachyleniu ok. 50 stopni jest miejscami zabezpieczony murem oporowym. Dno fosy lokalnie zagruzowane i zaśmiecone. W poprzek fosy od strony wschodniej stoi budynek przemysłowy z pocz. XX w., którego budowa spowodowała niwelację odcinka nasypów i zniekształcenia pierścienia obwarowań.

	Oprac. i rys. M. Przyłęcki

1. Przyłęcki M. Cykl artykułów w Panoramie Oleśnickiej nr 37, 39, 41, 44, 46 z 1994 r.
2. Przyłęcki M. Najcenniejsze zabytki Oleśnicy. Zapiski oleśnickie nr 2. 1995
3. Bogdanowski J. Architektura obronna w krajobrazie Polski. PWN. 2002 r.