Herb księstwa ziębicko-oleśnickiego
Napisano w 2003 r.
Uzupełniono 17.12.2010 r.

Powstanie i opis
Herby księstwa ziębicko-oleśnickiego Podiebradów znajdują się w (na) kilku budowlach oleśnickich oraz w miastach byłego księstwa ziębickiego. Herb ten nie był opisany w literaturze oleśnickiej. Podstawy opisano w [6]. Wstępną próbę usystematyzowania przedstawiono w [5]. Konieczne są jednak dalsze prace (przy udziale historyków i heraldyków) nad weryfikacją hobbystycznych tez głoszonych przez autora tej strony.

Jak powstał ten herb? Podstawą rozważań będą dwa herby znad bramy "Pałacu Wdów". Nigdzie nie były one opisane (dot. sytuacji z 2003 roku). W literaturze dotyczącej Oleśnicy podano, że przedstawiają one "rozłożony herb Podiebradów ziębicko-oleśnickich" [3], lub "tarcze herbowe księstwa ziębicko-oleśnickiego" [1]. Ostatnie sformułowanie jest najczęściej powtarzane. Wstępnie przyjęto, że prawdziwsze jest pierwsze z nich. Drugie sformułowanie odrzucono, gdyż jeden z tych herbów nie mógł być realnie związany z księstwem oleśnickim (wg obecnej wiedzy historycznej).

Prawy herb z bramy "Pałacu Wdów [1]".
Jest to herb księstwa ziębickiego, także nazywany herbem Podiebradów ziębickich, Podiebradów ziębicko-kłodzkich lub herbem księstwa ziębicko-kłodzkiego.

Ma on w polu sercowym herb Podiebradów (pokazany niżej) - w polu srebrnym u podstawy trzy listwy w pas czarne. W tarczy skwadrowanej, w polu 1 i 4 - w słup, w srebrnym czerwony połuorzeł, w złotym czarny połuorzeł, oba ze srebrną przepaską przez pierś. W 2 i 3 polu herb hrabstwa kłodzkiego. Klejnot: srebrne skrzydła orła z trzema listwami w pas (Podiebradowie), pawie pióra ziębickie oraz kłodzkie skrzydła orła z dwoma nachylonymi listwami. Jest to próba blazonowania wg [8].
Reasumując - był to herb ziemski - wskazywał na ziemie pod panowaniem Podiebradów.

Herb księstwa ziębicko-kłodzkiego. Rys. autor
Herb Podiebradów

Herb pełny (z klejnotami i labrami).

Wykorzystany w pełnych herbach rysunek hełmu, korony i labrów pochodzi od Pana Tadeusza Gajla. Dziękuję! Wykorzystany w herbach rysunek pawiego pióra przysłał mi pan Piotr Nowosielski z Niemiec. Dziękuję!

Prawy herb z bramy "Pałacu Wdów" [2]
Herb ten nie został jeszcze ostatecznie rozpoznany. Sądzić można, że jest herb ówczesnego księstwa żagańsko-głogowskiego lub żagańskiego z dodanym w polu sercowym herbem Podiebradów. Herb ten (bez herbu Podiebradów) widnieje na tumbie małżeńskiej Karola I Podiebrada po stronie jego żony Anny żagańskiej. Skwadrowany herb był także na pieczęci księstwa głogowskiego z 1413 r. Dużo informacj wnosi ilustracja herbu głogowskiego z 1577 r. (na rys. z prawej) - wskazuje bowiem na istnienie szachownicy w klejnocie, która także istnieje na herbie z bramy. Oba herby i informacje na ich temat dostarczył mi pan Paweł Łachowski z Towarzystwa Ziemi Głogowskiej - dziękuję!

Dlaczego za podstawę rozważań wzięto herb żagańsko-głogowski? W 1487-88 trzej książęta ziębiccy - synowie Henryka I Podiebrada - żenią się z trzema córkami księcia Jana II żagańskiego (1439-82) i głogowskiego (1481-88), stając się dziedzicami księstwa głogowskiego. Było to typowe małżeństwo dynastyczne, o czym świadczy dziecięcy wiek "oblubienic" (Karol I miał 12 lat a jego żona 5 lat). Zobacz genealogia Podiebradów http://genealogy.euweb.cz/bohemia/podieb.html

Po tym Podiebradowie mogli uważać się za przyszłych właścicieli księstwa (po śmierci Jana II) i podczas kolejnej zmiany herbu wprowadzić swój herb w pole sercowe herbu księstwa żagańsko-głogowskiego.


Rys. autor

Herb pełny (z klejnotami i labrami).

Uwaga: W literaturze czeskiej [9], omawiającej też herby Podiebradów, wyżej pokazany herb z zamku oleśnickiego nie został opisany. Natomiast uważają, że herb ziębicko-oleśnicki powstał w 1495 r. z herbu księstwa ziębicko-kłodzkiego, oleśnickiego i wołowskiego.

Powstanie herbu księstwa ziębicko-oleśnickiego
Po uzyskaniu w 1495 r. przez Podiebradów księstwa oleśnickiego (przyjęło ono wówczas nazwę księstwa ziębicko-oleśnickiego, Münsterberg-Öls) - zaistniała możliwość dodania orła oleśnickiego do herbu księstwa ziębickiego. Być może, że taka postać herbu mogła krótko istnieć. Na to mogłaby wskazywać poniższa ilustracja z lewej [4]. Na niej (być może) oba orły mogły symbolizować księstwa - ziębickie i oleśnickie.

Herb 4. polowy z 1495 r.
herb 5. polowy z 1495 r.

Jednak już w 1495 r. istniała ostateczna postać herbu księstwa ziębicko-oleśnickiego pokazana wyżej z prawej na pieczęci:

Czyli już 1495 r. w herbie ziębicko-kłodzkim drugie pole kłodzkie zostało zamienione na orła księstwa oleśnickiego, a trzecie na szachownicę, na czwartym polu znalazł się herb hrabstwa kłodzkiego. Na niektórych herbach 3 i 4 pole bywa wzajemnie przestawiane, a orzeł "ziębicki" występuje w odbiciu zwierciadlanym.

Na poniższym rysunku pokazano powstałą w ten sposób - kolorową wersję herbu księstwa ziębicko-oleśnickiego Podiebradów.


Rys. autor

Pełny herb (z klejnotami i labrami)

W rozwiniętym herbie znajdują się klejnoty (oprócz Podiebradów) także książąt ziębickich i oleśnickich. Niekiedy dodatkowo dodawano klejnot hrabstwa kłodzkiego i klejnot w postaci szachownicy (na trzecim z poniższych medali). Jednak kształt pola szachownicy (romb) odpowiada księstwu brzeskiemu, co burzy moje powyższe stwierdzenie.

Ten sam herb przedstawiony na wybranych monetach i medalach księstwa ziębicko-oleśnickiego Podiebradów:

Rozłożony herb księstwa ziębicko-oleśnickiego z 1563 r.
(złota moneta Jana
Podiebrada - Złoty Stok)
Rozwinięty herb księstwa
ziębicko-oleśnickiego na złotej
pięcio-dukatowej monecie z 1620 r.
Pełny herb księstwa ziębicko
-oleśnickiego Podiebradów
z pięcioma klejnotami

Tak więc, herb księstwa ziębicko-oleśnickiego Podiebradów rozmieszczony na zamku (a także w ratuszu i kościele zamkowym) jest herbem ziemskim. Znamy jego składowe i barwy. Wiemy jak i kiedy powstał.

Orzeł księstwa ziębickiego (w 2 polu) pokazywany jest na herbach istniejących w Oleśnicy - w dwóch postaciach: - z krzyżem (nieprawidłowo) i bez krzyża na przepasce. Jest to najpewniej wynik niedbałość kamieniarzy lub malarzy.

Powyżej, z lewej, herb księstwa ziębicko-oleśnickiego z herbarza Siebmachera z XVII w. Widoczny niezrozumiały czerwony pas w skrzydłach orła w klejnocie Podiebradów i koronę w orle oleśnickim. Z prawej herb z pięcioma klejnotami z monety z 1623 r.

Literatura:

1. Starzewska M. Oleśnica. Ossolineum. Wrocław. 1963
2. Głogowski S. Genealogia Podiebradów. Gliwice 1997
3. Katalog zabytków sztuki w Polsce. Oleśnica, Bierutów i okolice. Warszawa.1983
4. Czechowicz B. Książęcy mecenat artstyczny na Śląsku u schyłku średniowiecza. DIG. Warszawa 2005
5. Marek Nienałtowski. Identyfikacja herbów znad bramy "Pałacu Wdów". Kwartalnik Powiatu Oleśnickiego nr 11/2005 s.16-18
6. Opis herbów Podiebradów i księstwa ziębickickiego - http://www.lukov.cz/hrad/erb8.htm
7. Genealogia Podiebradów - http://www.genealogy.euweb.cz/bohemia/bohemia3.html
8. Znamierowski A. Wielka Księga Herladyki. Świat Książki. W-wa 2008
9. Felcman, O., Fukala, R. a kol. Poděbradové. Rod českomoravských pánů, kladských hrabat a slezských knížat. Praha: Nakladatelství Lidové noviny, 2008.

 


Od autora Lokacja miasta Oleśnica piastowska Oleśnica Podiebradów Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r. Zamek oleśnicki Kościół zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstw Drukarnie Numizmaty Ciekawostki (ponad 400 tematów)
Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Wojsko w Oleśnicy Walki w 1945 roku
Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasłużeni dla Oleśnicy Artyści oleśniccy
Autorzy
Rysowali Oleśnicę Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy
Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels Wydawnictwa oleśnickie Recenzje
Bibliografia Linki Podziękowania Księga gości Dopisz się do księgi Zauważyli nas
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Interpelacje radnych Odeszli
Nowości
Szukam sponsora do wydania książki o zamku oleśnickim