Jak powstał ten herb? Podstawą rozważań będą dwa herby znad bramy "Pałacu Wdów". Nigdzie nie były one opisane (dot. sytuacji z 2003 roku). W literaturze dotyczącej Oleśnicy podano, że przedstawiają one "rozłożony herb Podiebradów ziębicko-oleśnickich" [3], lub "tarcze herbowe księstwa ziębicko-oleśnickiego" [1]. Ostatnie sformułowanie jest najczęściej powtarzane. Wstępnie przyjęto, że prawdziwsze jest pierwsze z nich. Drugie sformułowanie odrzucono, gdyż jeden z tych herbów nie mógł być realnie związany z księstwem oleśnickim (wg obecnej wiedzy historycznej).
Prawy
herb z bramy "Pałacu Wdów [1]".
Jest to herb księstwa ziębickiego, także nazywany herbem Podiebradów ziębickich, Podiebradów ziębicko-kłodzkich lub herbem księstwa ziębicko-kłodzkiego.
|
Ma
on w polu sercowym herb Podiebradów (pokazany niżej) - w polu srebrnym u podstawy trzy listwy w pas czarne. W tarczy skwadrowanej, w polu 1 i 4 - w słup, w srebrnym czerwony połuorzeł, w złotym czarny połuorzeł, oba ze srebrną przepaską przez pierś. W 2 i 3 polu
herb hrabstwa kłodzkiego. Klejnot: srebrne skrzydła orła z trzema
listwami w pas (Podiebradowie), pawie pióra ziębickie oraz kłodzkie
skrzydła orła z dwoma nachylonymi listwami. Jest to próba blazonowania wg [8].
Herb pełny (z klejnotami i labrami). Wykorzystany w pełnych herbach rysunek hełmu, korony i labrów pochodzi od Pana Tadeusza Gajla. Dziękuję! Wykorzystany w herbach rysunek pawiego pióra przysłał mi pan Piotr Nowosielski z Niemiec. Dziękuję! Prawy herb z bramy "Pałacu Wdów" [2]
Dlaczego za podstawę rozważań wzięto herb żagańsko-głogowski? W 1487-88 trzej książęta ziębiccy - synowie Henryka I Podiebrada - żenią się z trzema córkami księcia Jana II żagańskiego (1439-82) i głogowskiego (1481-88), stając się dziedzicami księstwa głogowskiego. Było to typowe małżeństwo dynastyczne, o czym świadczy dziecięcy wiek "oblubienic" (Karol I miał 12 lat a jego żona 5 lat). Zobacz genealogia Podiebradów http://genealogy.euweb.cz/bohemia/podieb.html Po tym Podiebradowie mogli uważać się za przyszłych właścicieli księstwa (po śmierci Jana II) i podczas kolejnej zmiany herbu wprowadzić swój herb w pole sercowe herbu księstwa żagańsko-głogowskiego.
Herb pełny (z klejnotami i labrami).
Powstanie herbu księstwa ziębicko-oleśnickiego
Jednak już w 1495 r. istniała ostateczna postać herbu księstwa ziębicko-oleśnickiego pokazana wyżej z prawej na pieczęci: Czyli już 1495 r. w herbie ziębicko-kłodzkim drugie pole kłodzkie zostało zamienione na orła księstwa oleśnickiego, a trzecie na szachownicę, na czwartym polu znalazł się herb hrabstwa kłodzkiego. Na niektórych herbach 3 i 4 pole bywa wzajemnie przestawiane, a orzeł "ziębicki" występuje w odbiciu zwierciadlanym. Na poniższym rysunku pokazano powstałą w ten sposób - kolorową wersję herbu księstwa ziębicko-oleśnickiego Podiebradów.
Pełny herb (z klejnotami i labrami) W rozwiniętym herbie znajdują się klejnoty (oprócz Podiebradów) także książąt ziębickich i oleśnickich. Niekiedy dodatkowo dodawano klejnot hrabstwa kłodzkiego i klejnot w postaci szachownicy (na trzecim z poniższych medali). Jednak kształt pola szachownicy (romb) odpowiada księstwu brzeskiemu, co burzy moje powyższe stwierdzenie. |
Ten sam herb przedstawiony na wybranych monetach i medalach księstwa ziębicko-oleśnickiego Podiebradów:
![]() |
![]() |
![]() |
|
Rozłożony herb
księstwa ziębicko-oleśnickiego z 1563 r. (złota moneta Jana Podiebrada - Złoty Stok) |
Rozwinięty
herb księstwa ziębicko-oleśnickiego na złotej pięcio-dukatowej monecie z 1620 r. |
Pełny
herb księstwa ziębicko -oleśnickiego Podiebradów z pięcioma klejnotami |
Tak więc, herb księstwa ziębicko-oleśnickiego Podiebradów rozmieszczony na zamku (a także w ratuszu i kościele zamkowym) jest herbem ziemskim. Znamy jego składowe i barwy. Wiemy jak i kiedy powstał.
Orzeł księstwa ziębickiego (w 2 polu) pokazywany jest na herbach istniejących w Oleśnicy - w dwóch postaciach: - z krzyżem (nieprawidłowo) i bez krzyża na przepasce. Jest to najpewniej wynik niedbałość kamieniarzy lub malarzy.


Powyżej, z lewej, herb księstwa ziębicko-oleśnickiego z herbarza Siebmachera z XVII w. Widoczny niezrozumiały czerwony pas w skrzydłach orła w klejnocie Podiebradów i koronę w orle oleśnickim. Z prawej herb z pięcioma klejnotami z monety z 1623 r.
Literatura:
1. Starzewska M. Oleśnica. Ossolineum. Wrocław. 1963
2.
Głogowski S. Genealogia Podiebradów. Gliwice 1997
3. Katalog zabytków sztuki w Polsce. Oleśnica, Bierutów i okolice. Warszawa.1983
4. Czechowicz B. Książęcy mecenat artstyczny na Śląsku u schyłku średniowiecza. DIG. Warszawa 2005
5. Marek Nienałtowski. Identyfikacja herbów znad bramy "Pałacu Wdów". Kwartalnik Powiatu Oleśnickiego nr 11/2005 s.16-18
6. Opis herbów Podiebradów i księstwa ziębickickiego - http://www.lukov.cz/hrad/erb8.htm
7. Genealogia Podiebradów - http://www.genealogy.euweb.cz/bohemia/bohemia3.html
8. Znamierowski A. Wielka Księga Herladyki. Świat Książki. W-wa 2008
9. Felcman, O., Fukala, R. a kol. Poděbradové. Rod českomoravských pánů, kladských hrabat a slezských knížat. Praha: Nakladatelství Lidové noviny, 2008.
Od autora • Lokacja miasta • Oleśnica piastowska • Oleśnica Podiebradów • Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów • Oleśnica po 1885 r. • Zamek oleśnicki • Kościół zamkowy • Pomniki • Inne zabytki
Fortyfikacje • Herb Oleśnicy • Herby księstw • Drukarnie • Numizmaty • Ciekawostki (ponad 400 tematów)
Książęce krypty • Kary - pręgierz i szubienica • Wojsko w Oleśnicy • Walki w 1945 roku
Renowacje zabytków • Biografie znanych osób • Zasłużeni dla Oleśnicy • Artyści oleśniccy
Autorzy • Rysowali Oleśnicę • Fotograficy • Wspomnienia osadników • Mapy
Co pod ziemią? • Landsmannschaft Oels • Wydawnictwa oleśnickie • Recenzje
Bibliografia • Linki • Podziękowania • Księga gości • Dopisz się do księgi • Zauważyli nas
Alte Postkarten - widokówki • Fotografie miasta • Rysunki • Interpelacje radnych • Odeszli
Nowości • Szukam sponsora do wydania książki o zamku oleśnickim