Monety miasta
i księstwa oleśnickiego

 

Znaczną pomoc w uzupełnieniu zbioru monet związanych z księstwem oleśnickim uzyskałem od Piotra Kalinowskiego (serdecznie dziękuję) autora katalogów monet, rozprowadzanych na Allegro i publikowanych także w internecie. Stamtąd pochodzą także niektóre z prezentowanych tutaj monet.

Najwcześniejsze monety sugerujące związek z Oleśnicą pochodzą z lat 1230-1309. Na jednym z kwartników, pomimo występowania orła św. Jana Ewangelisty - znajduje się napis H DUX GLOGOVIE (Henryk książę głogowski), wskazujący na mennicę głogowską. Oleśnica od 1294 r. należała do księstwa głogowskiego i być może dlatego pojawiają się monety tam bite z "elementami oleśnickimi". Po powstaniu księstwa Oleśnickiego - Oleśnica obok Trzebnicy, Wińska, Smogorzewa, Namysłowa i Sycowa miała już swoją mennicę. Była ona własnością księcia.

Monety wybite w okresie Piastów

Denar duży (brakteat szeroki) bity w Oleśnicy. Srebro. Śr. 25 mm. Lata emisji 1230-1290. Na uwagę zasługuje już ukształtowany herb, który w późniejszym okresie stał się herbem Piastów oleśnickich.
Kwartnik - awers: orzeł śląski (nie jest to orzeł św. Jana Ewangelisty). Lata emisji 1273-1309 - początkowo tylko bita w Głogowie. Kwartnik odpowiadał 1/4 skojca (stąd nazwa) i 1/96 części grzywny, waga jego wynosiła 1,7g i była próby XIV. Średnica 24 mm. W pierwszym dziesięcioleciu XIV w. bity w większości księstw śląskich.

Monety miejskie
Istnieje opinia [4], że mennica książęca była wydzierżawiona miastu, które biło kwartniki z dużą literą Z, jeleniem oraz napisem OLESNITZ. Podobną monetę biła mennica w Trzebnicy z napisem TREBNI. Od 1323 r. istniała unia monetarna Namysłowa z Oleśnicą, Wołowem i Trzebnicą. Poniższy kwartnik oleśnicki dostałem do sfotografowania od osoby chcącej zachować anonimowość. Dziękuję.

Zdaniem prof. Borysa Paszkiewicza pokazany kwartnik oleśnicki jest falsyfikatem
Kwartnik trzebnicki

W 1300 r. rozpoczęto w Czechach produkcję groszy praskich (1/2 skojca lub 2 kwartniki), które stały się podstawowym środkiem płatniczym na Śląsku (i w Polsce) i wyparły kwartniki.

Halerz (grosz) oleśnicki?
Książęta oleśniccy najpewnej (tak jak i inni książęta śląscy) sprzedaje lub wydzierżawia mennicę miastu. Mennica miejska wybija monety o nazwie halerze (od miasta Halle) lub denary. Znany jest halerz oleśnicki z 1430 r. (ilustracja poniżej). Posiadał on średnicę 8-9 mm i wagę 0,16-0,21 g. Stanowił równowartość 1/12 grosza. Na rewersie znajdował się herb prowincji śląskiej - orzeł dolnośląski tj. z przepaską i z krzyżem.

Uwaga. Zdaniem prof. Borysa Paszkiewicza w żadnym źródle nie podano, że książęta oleśniccy sprzedali miastu mennicę. Czyli poniższe monety wybijała mennica książęca na zlecenie książąt.

Halerz miejski w znacznym powiększeniu

Postacie orła św. Jana Ewangelisty z różnych bić monety

Na awersie godło (uszczerbione) orzeł św. Jana Ewangelisty z herbu miasta. W literaturze numizmatycznej podaje się określenie "orzeł kroczący" - w rzeczywistości jest to orzeł stojący na wstędze (jak w herbie miasta). Widoczne są także litery C; M oraz O. Można sądzić, że ten napis wzorem innych miast oznaczał COM (MOC) - Moneta Olsensium Civitas? Sądzić też można, że te litery to M OL (Moneta OLsensis?). W Oleśnicy mogły być wybijane halerze kozielskie i wołowskie.

Halerz kozielski Konrada VII wybijany w Oleśnicy po 1439 r. Waga 0, 3 g (WCN)

Halerz wołowski 1430-1440. Może wybijany w Wołowie za czasów Konrada X Białego (WCN). srebro 0.19 g, 14 mm,

W późniejszym okresie średnica halerza wynosiła 11-12 mm, waga 0,3 g.

W okresie rządów króla Macieja Korwina, doszło do prób fałszowania monet w księstwie oleśnickim. 29 stycznia 1477 r. mincerz wołowski został za to skazany na karę stryczka, pomimo sprzeciwu księcia oleśnickiego Konrada X Białego młodszego. Podobno ze względu na brak szubienicy (wg. informacji Marty Kowalskiej), lub wstawiennictwo księcia, kara haniebna została zamieniona na honorową - na ścięcie.

 

Monety wybite w okresie Podiebradów

Po śmierci Henryka I (1498 r.), księstwem ziębicko-oleśnickim rządzili wspólnie) jego synowie - Albrecht, Jerzy I i Karol I. Po śmierci Jerzego (1502 r.) - Oleśnicę obejmuje ks. Karol I. W 1511 r., po śmierci Albrechta - Karol obejmuje całą ojcowiznę,

Monety wybite w okresie Alberta i Karola I

Grosze i półgrosze oleśnickie z ok. 1505 roku. Stosunki wymiarowe: grosz 24 mm, półgrosz 18 mm

Półgrosz i grosz oleśnicki wybijany w Oleśnicy w 1505 r.
Awers: orzeł z przepaską księżycową - najpewniej ziębicki. Napis: ALBERTUS:ET:KARLUS:DV:M.
Rewers: orzeł św. Jana Ewangelisty Pierwsza z lewej (półgrosz) pochodzi z prywatnej kolekcji oleśnickiego kolekcjonera). Na wstędze, którą trzyma w szponach orzeł widoczna litera S (skrót od święty), istniejąca również na późniejszych herbach. Napis: MONETA: DVDVM: OLSENSIUM. Rok emisji 1505 r. Srebro, 1,7 grama, śr. 24 mm. Półgrosz 18 mm, 9 gram. Katalogi wyszczególniają 5 rodzajów monet groszowych i 6 rodzajów monet 1/2 grosza

Podiebradowie byli właścicielami Złotego Stoku - 17 marca 1502 r. cesarz Maksymilian I wydał czterem braciom przywilej na bicie złotych florenów i groszy. W 1504 r. Król Czech Władysław Jagiellończyk wydał przywilej Albrechtowi i Karolowi zezwalający na bicie trzech gatunków monet: halerzy, denarów i groszy. Początkowo monety (halerze) bito w Ząbkowicach. W Oleśnicy wyżej pokazane grosze, pólgrosze i halerze. Potem ze względu na znaczne wydobycie złota w Złotym Stoku - książę Karol I przenosi (1507 r.) mennice (w tym oleśnicką) do tego miasta i umieszcza w dworze książęcym. W 1520 r. buduje nową mennicę w Złotym Stoku.

Od 1507 r. bito w Złotym Stoku srebrne grosze, a od 1510 głównie Guldeny (floreny reńskie) z podobizną św. Jakuba, a od 1520 r. dukaty z podobizną św. Krzysztofa - patrona złotostockich górników i być może Podiebradów (więcej o monetach wybijanych przez Podiebradów ziębicko-oleśnickich na stronie Złotego Stoku - częste zmiany linków). Św. Krzysztof musiał zająć znaczące miejsce w rodzinie Podiebradów, skoro nawet zbudowana w 1605 r z inicjatywy Karola II ambona w kościele zamkowym była jakby podtrzymywana przez figurę tego świętego. Od 1528 r. zaczynają się pojawiać wielodukaty z podobizną Karola I. Złoty Stok był własnością Podiebradów do 1574 r., ale monety złote z herbem Podiebradów ziębicko-oleśnickich wybito tam jeszcze w 1582 roku (dwudukatówka - 7.0 g).

Grosze i Guldeny. Złoty Stok. 1507-1512


Grosze: Średnica 25 mm, waga 1,66 g. Na awersie Napis tytularny: ALBERTUS ET KAROLUS D:G:D:M. Odczytanie skrótowców: D(EI) - z bożej, G(RATIA) - łaski, D(UX) - książę, M(MUNSTERBERGENSIS) - ziębicki. Cztery tarcze herbowe z herbu księstwa ziębicko-oleśnickiego. Rewers: orzeł zapewne ziębicki, na piersi którego tarcza z herbem Podiebradów. Napis MONETA NOVA REICHSTEINENSIS (moneta nowa Złoty Stok). Wybito kilka odmian groszy, które różnią się najczęściej rozmieszczeniem tarcz herbowych z herbu księstwa ziębicko-oleśnickiego

Gulden (floren reński)


Wybito trzy odmiany różniące się głównie rozmieszczeniem tarcz herbowych z herbu księstwa ziębicko-oleśnickiego.
Śr. 24 mm, złoto, 3,3 g. Awers - postać św, Jakuba. W jego nogach tarcza herbowa Podiebradów. ALBE: KARLO: D: G: D: MUNS. Rewers:MONETA NOVA AUR(E) REICHSTI

Monety wybijane po śmierci ks. Alberta w 1611. Następują samodzielne rządy Karola I, co ma wpływ na pokazywane postacie i tekst na monetach.

Grosz - wybijano je w 1617-1619 r. Pokazany powyżej wybito w 1518 roku. Srebro. Awers - postać Karola I, Napis otokowy KAROLUS G: G: D: MUNSTERBER. rewers - orzeł ziębicki z herbem Podiebradów na piersi. Napis otokowy MON NOVA REICHSTEIN:1518. Waga 2,0 gramy, śr. 25 mm. Na jednej z odmian z 1519 r. postać Karola inaczej przedstawiona. Obok głowy inicjały mincerza HJ lub HS

Wg prof. Borysa Paszkiewicza wybito również talara


Gulden.
od 1510 do 1520 (21?). Śr. 24 mm, złoto, 3,3 g. Awers - postać św, Jakuba. W jego nogach tarcza herbowa Podiebradów. Awers: KAROLUS D: G: D: 1515 Rewers: MONETA NOVA AUR(E) REICHSTI. Do 1515 r. inicjały mincerza HD (HJ?), potem, do 1522 r. - NB

1520 r. rozpoczęto wybijanie dukatów o wadze 3,5 grama (zamieniły guldeny o wadze 3,3 g), na nich przedstawiano postać św. Krzysztofa. W 1521 r. mincerz miał inicjały IT. W 1522-1526 roku inicjały mincerza NB z "N" w odbiciu lustrzanym niżej pokazanym.

Złoty dukat o wadze 3,5 g i średnicy 21 mm (wielkość obecnej 2-złotówki, lecz o 1/3 cieńsza) wybity w 1522 r. Wówczas wybito 4 rodzaje tej monety różniące się szczegółami. Na awersie postać św. Krzysztofa w typowym ujęciu ikonograficznym, z boku inicjały mincerza "N-B" (od 1522 r.). Napis w otoku MONE(TA) AUR(EA) REICHSTE - Moneta Złota Złotego Stoku. Na rewersie herb księstwa ziębicko-oleśnickiego. W otoku napis tytularny: KAROLUS D: G: DUX MUNSTERB - Karol z bożej łaski książę ziębicki. Monety te wybijano w okresie 1521-1526 r.


Dukat z 1528. Widoczna zmiana kształtu tarczy i inicjały bez błędu NB

 

Dukat z 1529 r. Widoczna różnica w stosunku do dukata z poprzedniego roku.
Czyli wykonano nowy stempel


W latach 1627-28 bito również wielodukaty o wartości 2; 3; 4; 5; 6 dukatów.
Na awersie po raz pierwszy pojawia się popiersie Karola I.
Na pokazanej monecie napisy otokowe są bardziej pełne niż na groszach i dukatach

Monety czterech książęcych braci
Po śmierci Karola I (1636 r.) - przez okres 6 lat księstwem oleśnickim i ziębickim rządzili wspólnie jego synowie: Joachim, Henryk II, Jan i Jerzy II. Joachim poświęca się karierze duchownej. Po śmierci Jerzego (1553) Jan przejmuje Oleśnicę. Henryk II obejmuje Bierutów już od 1543 r.
Pomimo tego, na monetach są oni wymieniani wspólnie, wg starszeństwa, aż do roku śmierci Jerzego. Joachim umiera w 1562 r. Henryk II bierutowski umiera w 1548 r. Pierwszy wspólny dukat ukazuje się w 1637 r. i jest wybijany do śmierci Jerzego - 1553 r. Do 1538 r. na monetach pojawia sie inicjał mincerza NB. Od 1539 inicjał IB. Od 1544 r. monety pojawiają się bez inicjałów mincerzy. Od 1544-48 tarcza herbowa księstwa ziębicko-oleśnickiego ma zdobienia w postaci czegoś przypominającego ozdobne zakończenia sznurów. Od 1553 pojawiają się nowe inicały mincerza MS. Cały czas ulegaja także zmianie szczegóły postaci św. Krzysztofa, napisy, odstępniki itd.


Złoty dukat o wadze 3,5 g i średnicy 21 mm z 1538 r.
Napis tytularny w otoku tarczy herbowej: IOACH: HEN: IO: GE: D: G: D: MUSTERB (Joachim, Henryk, Jan, Jerzy z Bożej łaski książęta ziębiccy). NB - inicjały mincerza


.
Ulegają zmianie inicjały mincerza na IB



Brak inicjałów mincerza. Tarcza herbowa otrzymuje zdobienia


Nowy inicjał mincerza MS

W 1545, 1546 pojawiają się monety o wartości:1,5; 2 i 3 dukaty bez incjałów mincerza. W 1553 roku - moneta 4. dukatowa z inicjałem mincerza MS

3 dukaty z podobizną Karola I, poświęcony 10-leciu śmierci Karola I Awers: KAROLVS. D.G. DVX. MVNSTERBERG.
Rewers: Imiona synów (Joachim, Henryk, Jan i Jerzy)- IOACH. HEN. IO. GE. D. G. MVNSTERB

Monety (dukaty) Jana Podiebrada. Wybijane w 1553- 1564 (w 1565 r. Jan Podiebrad umiera). Po raz pierwszy pojawia się na monecie nazwa OLS, lub OL - Oleśnica.

Złoty dukat o wadze 3,5 g i średnicy 21 mm. Na awersie popiersie księcia Jana Podiebrada. Napis w otoku IOHAN D: G: DUX: MUNST: SLE: OLS: COM: GLA. (Jan z bożej łaski książę ziębicki na Śląsku, oleśnicki, hrabia kłodzki. Rewers: herb księstwa ziębicko - oleśnickiego. Inicjały mincerza MS. Napis otokowy MONETA AURE NOVA REICHSTEIN (moneta złota nowa Złotego Stoku)

W 1556 r. znikają z dukata inicjały mincerza MS, ponownie pojawia sie ozdobny sznur przy tarczy księstwa ziębicko-oleśnickiego. Na dukacie z 1559 zamiast skrótu COM, pojawia się skrót CO. W 1561 pojawia się skrót OL zamiast OLS i GL zamiast GLA. Popiersie Jana Podiebrada ma zmienianą fryzurę, brodę i wąsy.

Na dukacie z 1559 r. widoczna zmiana fryzury
W 1561 r. kolejna zmiana fryzury

Na dukacie z 1563 1564 r. kolejne drobne zmiany. Awers: IOHAN.D.G.DVX.MuN.SL.OL.CO.GL. Rewers: MONETA.AVRE.NOVA.REICHSTFNI. Oddzielne tarcze herbowe.
3,53 g, 22 mm


Po śmierci ojca Karola I - Jan Podiebrad w 1536 r. każe wybić monety 2; 3 i 5 dukatową.

Moneta 2 dukatowa śr. 27.4mm, waga 6.98 g. Awers: PA - TER, KAROLVS. D. G. DVX. MVNSTERBERGENSES. Rewers: FIL - IVS, IOHANNES. D.G. DVX. MVNS. SYL. OLS. COM. GLAC.
Moneta wybita ok. 1536 ku pamięci Karola I, przez jego syna Jana. Na awersie postać Karola I, na rewersie Jana


Moneta dwudukatowa. Te same parametry jak wyżej. Różnica w napisie w postaci Karola, napisu Ziębice i innych szczegółach

Monety dukatowe wybijane za życia księcia Joachima oraz jego bratanków Henryka III i Karola II, siedzących na Bierutowie. Bite1553-1562

Dukat z 1561, Figura św. Krzysztofa, napis otokowy typowy. Dookoła tarczy herbowej napis JOACH: HENR: KARL: D: G: DUC: MUNST.


Książę Joachim wybił w 1558 monetę medalową 2. i 3 dukatową na część swojego ojca Karola I.
Wyżej moneta 2 dukatowa. Średnica 28 mm. 6,8 g. Awers: + IOACHIM D G DVX MONSTERBE AETATIS SVAE 55 -/ II - LI
Rewers: KAROLVS D G DVX MONSTERBERGENSIS -/ PA-TER

Monety wybite przez Henryka III i Karola II.
Od 1548 r. książęta bierutowscy, od 1569 również oleśniccy. Po śmierci Henryka III w 1587 r. - Karol II rządzi samodzielnie w księstwie oleśnickim. Dukaty wybito w 1563-1617.

Moneta dukatowa - Henryk III i Karol II z 1565 r. Przykładowa moneta z podobizną św. Krzysztofa wybita w 1565 r. w Złotym Stoku, waga 3,5 grama. Napis otokowy HENRI: KARL: D: G: DUC: MUNSTRBERGE

Moneta 2 dukatowa wybita przez Henryka III. Ostatnia bita w Złotym Stoku.

Data wybicia 1582. Nad tarczą herbową księstwa ziębicko-oleśnickiego napis H(enrich), H(erzog) Z(u) M(unsterberg). Na awersie św. Krzysztof.


Monety wybite za księcia Karola II Podiebrada
Przez dłuzszy okres czasu (od 1570 r.) występowała przerwa w biciu monet (wyżej pokazana dwudukatówkę wybito w 1582 r. za czasów Henryka III). W 1593 r. ponownie wybito dwa rodzaje dukatowych monet medalowych (z powodu urodzenia synów?). Być może, że ok. roku 1606 wybito ponownie (wielo?)dukatową monete medalową. Ponowiono pracę mennicy w 1611 r. Prawdopodobnie wówczas Karol II uzyskał zgodę na bicie monet. Mennica książęca stała na ul. Rycerskiej, niedaleko rynku.


Karol II. 1612. Nowy pieniądz. Raitpfennig. Dwie odmiany srebrna i miedziana.
Na awersie stylizowany napis CAROLUS, zwieńczony mitrą książęcą, w której data 1612. Niżej herb w postaci orła ziębickiego, na piersi którego tarcza z herbem Podiebradów. Inicjały G(ott) I(st) M(ein) T(rost). Na rewersie napis "W roku 1611 jest ta książęca moneta wykonana i od 612 dnia 11 listopada jest poręczona słowem". Widoczny znak Basiliusa von Sonn, mincerza oleśnickiego w latach 1612-1614. Niżej skrótowiec S.I.V.G.I * B.V.S.M (Stephan Jessenskys von Gross-Jessen * Basilius von Sonn Münzmeisters)

Talary
Talary stały się podstawową srebrną jednostką pienieżną od czasu ustawowego określenia ich wartości i wagi (29,2 g) ordynacją augsburską z 1559 r., uzupełnioną uchwałą sejmu Rzeszy z 1566 r. Uwaga: talary o wysokiej wartości artystycznej stanowiące często obiekt kolekcjonerski bywają nazywane talarami typu medalowego. W Oleśnicy talary zaczęto wybijać w 1611 roku.



Talar srebrny, waga 29 g. Awers: Postać Karola II. Napis otokowy: CAROLUS: D: G: DUX: MUNST: ET: OLS: CO: GLA:
(Karol z bożej łaski, książe ziębicki i oleśnicki, hrabia kłodzki. Rewers:
Po raz pierwszy pokazano na monecie pełny (z klejnotami) herb księstwa ziębicko-oleśnickiego
.
Napis otokowy SUPRE: PER: UT: SIL: CAPIT: 1611. Wybito kilka rodzajów różniących się szczegółami (zmiany mincerzy) w latach w 1611-1616 r.

Mincerz Christoph Hedwiger



Karol II. 1/2 Talara. Srebro z 1611-1613 r. Napisy otokowe jak wyżej.
W dolnej części rewersu monety znak mincerza
Christoph Hedwiger z lat 1611-12



Nietypowa moneta - 1/2 talara 1613. 1,5 g. Na awersie stylizowany napis CAROLUS, zwieńczony mitrą książęcą.
Poniżej napis GOT IST MEIN TROST 1613. Na awersie orzeł ziębicki z herbem Podiebradów na piersi, otoczony wiankiem z mirty


1/4 talara 1614. Na rewersie nietypowe (bogatsze) zdobienia tarczy herbu księstwa. Widoczny znak Basiliusa von Sonn, mincerza oleśnickiego

Dukaty (złote)
Uwaga: Dukaty o wysokiej wartości artystycznej stanowiące często obiekt kolekcjonerski bywają nazywane dukatami typu medalowego. Stanowiły one najczęściej monety podarunkowe, nagrodowe itp.

Wybito dwa rodzaje monety 1/2 dukatowe oraz kilka rodzajów 1 dukatowych. Wyżej przykładowy dukat.
Dzielony napis - awers: CAROL(us): D: G: DUX: MUNST(sterbergensis: ET: OLS(ensis):
Rewers: CO(mes): GLA(censis): SUP(remus): PER: UT(ramquo): SIL(esiam): CAP(itaneus). 1613.
Na rewersie inny, niż dotychczas, kształt tarczy herbowej, zwieńczonej mitrą książęcą

W okresie 1611-1616 (i pośmiertnie w 1617 r.) wybito wielodukaty o wartości 2; 3; 4; 41/2; 5; 6; 7; 8; 9; 10.

 
 
6 dukatów z 1611 r. Postać Karola II, śr. 28 mm, 20.94 g.
Prawdopodobnie bita tym samym stemplem co srebrny talar.
Moneta ta została sprzedana na aukcji za 32.000 $
Na rysunku wyraźniejsze napisy [7]

Moneta złota sześcio-dukatowa z podobizną Karola II z roku 1615. Awers: CAROLVS. D:G. DVX. MVNST. ET. OLS: CO: GLA. Rewers: SVPREM. PER. VT. SIL. CAPIT.1615. Śr. 41.7mm, 20.89 g. Znak mincerza HT. Hans Tuchmann. Analogiczną monetę wybito w 1616 r., stemplem monety 1 talarowej z 1616 r. średnica 28 mm, 20,73 g.

Monety greszelowe i krajcary


Greszel wybity jednorazowo w 1612 r.



Wybrane trzy monety srebrne 3 krajcarowe z 1611-1615. śr. 20 mm, 1.54 gr. z podobizną Karola II.
Trzy różne znaki mennicze. Napis otokowy dzielony pomiędzy awers i rewers


Monety pośmiertne (pogrzebowe, pamiątkowe, medale pogrzebowe) Karola II
Po śmierci Karola II wybito w 1617 r. sześć rodzajów monet pośmiernych. Dostawali je w trakcie pogrzebu członkowie rodziny i zaproszeni goście. 10-dukatów (35 gram złota), 6 dukatów wybitych stemplem 10 dukatów, 2 dukaty, 1 talar (28 gram srebra) wybity stemplem 10 dukatów oraz 1/2 talara. Ponadto 1/8 talara wybite stemplem 2 dukatów.

 
Karol II. 1617. Srebrny talar. Tym samym stemplem wybito 10 złotych dukatów.
Awers. Napis otokowy zewnętrzny : MEM(oriare): FUN(ebri): CAR(oli) II: S(acri): I(mperii): PR(incipis): DUC(is) SIL(esiae): MUNS(terbergenis): OLS(nensis): COM(itis): GLA(censis): OP(time): MER(iti). Napis otokowy wewnętrzny:??
Rewers:FIDUS DEO ET REGI PATRIAE GRAT(us) SUIS DESIDER (abilis) VIXIT SPE IM(m)ORT(alis) GLOR(iae), NON TERR(ae) SED COEL(o) COGIT(avit). Na rysunku wyraźniejsze napisy [7].
Odrys - Własność W. B. P. w Opolu
 


Karol II. 1617. 1/2 talara. Srebro
Awers.: Popiersie Karola II w prawo. Napis otokowy: MEM. CAROL. II.DVC. SIL. MONS: OLS. SVP: CAP. SIL.
Revers: zawiera legendę otokową i w polu siedmiowierszową PAT. PA. AD. BRAT. IMMORT. TRANSI: OBIIT. SVM. Poziomo: SVOR. ET. /
PAT. DESID. AN. / MDCXVII. M. IAN. / XXVIII. HO. MAI. /
DIMI. X. AET. / LXXII. MIN. / XII. HEBD. /

Najczęściej, jako "pośmiertne" używane były monety o nominale 1/8 talara

 
Karol II. 1617. 1/8 talara wybite stemplem 2 dukatów. Srebro
.Awers: popiersie Karola II w prawo. Napis otokowy: MEM. CAR. II.DV. SIMONS. OLS. SVP. CAP. SIL.
Rewers: zawiera legendę otokową i w polu pięciowierszową: INT. LYCTY.ET. SVSP. ILL.DO.ET.TO:PATR
.Poziomo:BIIT. / A.MDCXVII / M.IANXXVIII / HO.MED.X / MATc/. Na rysunku wyraźniejsze napisy [7]. Odrys- Własność W. B. P. w Opolu
 

Monety pośmiertne nie były przeznaczone do obiegu, ale jako pamiątkowe, nagrodowe lub manifestacyjne.

Monety Henryka Wacława i Karola Fryderyka. Były bite w 1618-1623 r.

W tym krótkim okresie panowania dwóch braci, wybito wiele nominałów monet i w każdym w nich wiele rodzajów, różniących się szczegółami. W okresie 1619-1623 wybito kilkanaście rodzajów halerzy (groszy). W 1619 r. halerze srebrne. Potem do 1623 r. bito trzy-halerzówki. Jednocześnie bito kilkanście rodzajów trzy-krajcarówek, także do 1623 r. Od 1621 roku rozpoczęto bić monety-Kippery o nominale 24 krajcarów,aż do końca działania mennicy. Monetę o nominale 48 krajcarów bito tylko w 1621 roku. W 1619-1621 bito monety o nominale1/2 talara. Monety talarowe ze srebra bito w okresie 1619-1620, oraz w 1620 monetę 2 talarową. Monety dukatowe (złote) bito od 1619 do 1622. Równiez wtedy bito wielodukaty o nominale 2-8 dukatów. Na tych dukatach widoczne są twarze obu książąt z profilu. Jest to istotna informacja historyczna.

Reasumując - w okresie panowania obu książąt wybijano monety o nominałach: 8-, 6-, 5-, 4-, 3-, 2-, 1- dukatatów; 2-, 1- , 1/2- talara; 48-, 24-, 3- krajcary i 3-, 1- halerze.

Dukaty


Medal 4 dukatowy, owalny (Gnadenpfennig), Hans Rieger, poświęcony objęciu przez księcia Henryka Wacława Podiebrada - księstwa i zamku bierutowskiego w 1618 roku. Wymiar 28,10 x 31,30 mm, 13,27 g.
Awers: Popiersie księcia w prawo. Napis: HENR.WENC. DG DVX SIL MONT ET OLS COM GLA.
Rewers: Pięciopolowy herb Podiebradów z pięcioma klejnotami. Napis:SVFFICIT MIHI. GRATIA - TVA.DOMINE. MDCXVIII


Medal 4 lub 5 dukatówy, owalny, zapewne Hans Rieger, poświęcony objęciu przez Karola Fryderyka - księstwa oleśnickiego w 1618 r. Wymiar 27 x 39 mm,
Awers: popiersie księcia w prawo. Napis: CAROL.FRID. DG DVX SIL MONT ET OLS COM GLA.
Rewers: Herb księstwa oleśnickiego z 5. klejnotami. Napis: DOMINUS PROTECTOR MEVS. MDC XVIII. Odrys - Własność W. B. P. w Opolu


Odmiana wyżej pokazanej monety (medalu) Henryka Wacława z 1628 r.

Złote 4 dukaty o wadze 13.73 g. z podobiznami braci - księcia bierutowskiego Henryka Wacława Podiebrada (z lewej) i księcia oleśnickiego Karola Fryderyka Podiebrada (z prawej), wybite w 1620 r. Na uwagę zasługuje ciekawe rozłożenie herbu księstwa ziębicko-oleśnickiego. Nad głowami braci herb Podiebradów. Cena 40 tys. zł

Złote, bite, 5 dukatów 1620 r. Inicjały mincerza BH (Burhardt Hase). Ø 41 mm, 17,13 g.
Awers: w potrójnym wewnętrznym gładkim, o perełkowym otoku, dwa popiersia braci Henryka Wacława (z prawej) i Karola Fryderyka Podiebradów. Poniżej data 1620 z dekoracją po bokach. Napis na górze przerwany jabłkiem królewskim. Napis D:G+HEINRI.WENCES+ET+CAROL.FRIDE.FRAT.
Rewers: W pojedynczym wewnętrznym otoku perełkowym, przerwanym w górze i dole dużym herbem księstwa ziębicko-oleśnickiego z trzema klejnotami, napis DVC. SIL. MONS. - .ET. OLS. CO:GLA. Po bokach herbu znak mincmistrza B-H

W 1621 wybito złote 3 dukaty, Ø 30,5 mm, 10.32 g. Inicjały mincerza BH - Burhar(d)t Hase.

Talary


Talar srebrny z 1620 r. śr. 41 mm, waga 28,44 g. Mincerz BH.
HENRYK WACŁAW i KAROL FRYDERYK.
Awers: Zwrócone do siebie popiersia obu książąt, pod nimi data: 1620, w otoku napis przedzielony jabłkiem królewskim: D:G+HEINRI.WENCES+ET+CAROL.FRIDE.FRAT.
Rewers: Pod trzema klejnotami pięciopolowa tarcza herbowa. Po bokach małe litery BH - Burkhat Hase
(istnieją odmiany tej monety, ze względu na rozmieszczenie inicjałów BH). Obwódka wewnętrzna i napis przedzielony tarczą: DVC.SIL.MONS. - .ET.OLS.CO:GLA.

Poniższy medal jest uznawany przez twórców katalogów jako moneta. Dlatego, aby być w zgodzie z katalogami - został zamieszczony tutaj. Jednak należy przypomnieć, że wówczas książetom śląskim nie wolno było bić monet. Dlatego zapewne został wybity jako medal. Mogło się jednak zdarzyć, że książe Henryk Wacław - namiestnik cesarski, zwany Małym Cesarzem, sam sobie przyznał prawo wybicia monety w cesarskiej mennicy we Wrocławiu.



1/3 talara z 1636 r., poświęcony Henrykowi Wacławowi i szczęściu, które go może spotkać z powodu błogosławionego stanu jego żony
(w literaturze numizmatycznej błędnie zakwalifikowany jako pośmiertny).
Medal autorstwa Hansa Riegera;
Av.: popiersie księcia1/3 w prawo. Napis otokowy w dwóch wersach:
//HEiNRIC WENCESL. DVX SIL. MONST. ST. OLSN.// VTRIVSQ. SIL. SVPREM. CAPIT.//
Rv.: alegoria Ducha św., pod nią ukoronowane serce i napis otokowy:
SVFFICIT. MIHI. GRATIA. TUA. DOMINE. 1636;Sygnatura medaliera HR
srebro, 10,2 g. średnica 33, 5 mm. Moneta (medal) w posiadaniu oleśnickiego kolekcjonera

Uwaga: W katalogu aukcyjnym ten medal był opisany jako poświęcony śmierci Henryka Wacława. Nie jest to prawda, gdyż daty się nie zgadzają. Historyk sztuki dr Piotr Oszczanowski tak interpretuje napis i symbolikę rewersu medalu "Inskrypcja głosi bowiem, że "Wystarcza mi Łaska Twoja Panie" i odnosić musi się do Błogosławionego przez Boga (reprezentowanego na rewersie medalu przez Ducha Świętego) i ukoronowanego (to symbolizuje korona) afektu miłosnego (to z kolei ilustruje serce). Ową nagrodą może być - bo to wszak przejaw szczególnej Bożej Łaski - narodzenie lub spodziewanie się potomka. I tylko tak i wyłącznie tak należy interpretować ten medal - jest on dowodem radości życia, a nie rozstania z nim." Więcej.


1/2 talara. 1620 r. Srebro. Rzadko spotykane przedstawienie 5-cio klejnotowego herbu księstwa ziębicko-oleśnickiego

Krajcary


48 krajcarów bite w 1621 r. 4 odmiany. Mincerz HT

24 krajcary z 1623 r. Srebro. 4,28 gram. Bez znaku mincerza.


24 krajcary z 1621 ze znakiem mincerza



24 krajcary. 1621 r. ze słabo widocznym znakiem mincerza


24 krajcary. 1621 r. ze widocznym znakiem mincerza

Monety 24 i 48 krajcarowe uznawane są za Kippery.

3 krajcary. Srebro 0,81 g. z 1621 r. Inicjał mincerza BH

Moneta 3-krajcarowa wybita w 1622 r. Mincerzem był wówczas BZ - Balthasar Zwirner. Na awersie z pięciopolowego herbu księstwa (zobacz wyżej) wybrano herb księstwa ziębickiego (oleśnickiego?) i głogowsko-żagańskiego. Na rewersie zaś wstawiono chyba herb księstwa oleśnickiego, ale bez krzyża.

Halerze, Cu, 1622-1623
Poniższa moneta o nominale 3 halerzy, jest zapewne heraldycznym dopełnieniem powyższej monety 3 krajcarowej. Umieszczono bowiem na niej dwie brakujące tarcze z herbu księstwa ziębicko-oleśnickiego.


A poniższa 3-halerzówka - ma ostatnie dopełnienie heraldyczne - herb z pola sercowego księstwa ziębicko-oleśnickiego czyli herb Podiebradów. Bito także 3 - halerzówki nie posiadające "szachownicy" głogowsko-żagańskiej.


Na tej monecie z herbem Podiebradów nierozpoznany inicjał (skrót intencji?) IHH

Za czasów Henryka Wacława i Karola Fryderyka mincerzami byli (w nawiasach podano inicjały mincerza): 1619 (OM), 1619 (BH) 1620 (BH), 1620 (HT) 1621 (BH), 1622 i 1623 (BZ). Obecnie wiadomo, że HT to Hans Tuchmann. BZ - Balthasar Zwirner, BH - Burkhard Haase

W latach 1619-1623 nastąpił kryzys monetarny tzw. Kipper und Wipperzeit. Wówczas w monetach zaniżano zawartość srebra. Spowodowało to hiperinflację (wartość pieniądza obniżyła się do 8%). W księstwie oleśnickim kipperami były monety 24 krajcarowe wybite w 1621-1623 roku oraz 48 krajcarowe wybite w 1621 r. Również w mennicy oleśnickiej bito 24 i 48 krajcarowe monety na zlecenie króla Czech Fryderyka I Wittelsbacha.

Aby przywrócić wartość pieniądza - 26. 06.1623 roku, cesarz Ferdynand II nakazał zamknąć wszystkie mennice książęce i miejskie na Śląsku (także w Oleśnicy) i bicie monet jedynie w cesarskiej mennicy we Wrocławiu. Dopiero w grudniu 1623 r. przeprowadzono reformę monetarną, dewaluując monety inflacyjne (np. moneta 24-krajcarowa miała wartość trzykrajcarówki). Jednocześnie cesarz zmniejszył uprawnienia książąt śląskich w dziedzinie monetarnej. To pozwoliło przywrócić do obiegu dobrą monetę. Nastąpiła wtedy ponad 50-letnia przerwa w biciu monet przez książąt oleśnickich, czego przyczyną była głównie wojna trzydziestoletnia.

Znaki mincerzy z monet Podiebradów

Hans Tuchmann. Monogram z liter HT
Christoph Hedwiger
Znak z 1611-1612
znak Basiliusa von Sonn

Monety wybite w okresie Wirtembergów

Ponowna działaność mennicy nastąpiła za czasów Wirtembergów. Związane było to z zatrudnieniem w 1672 r. znanego mincerza Jana Neidhardta (medale) a także Samuela Pfahlera (monety) i innych. Wirtembergowie oleśniccy długo prosili cesarza o zgodę na bicie monet. Uzyskują ją zapewne w 1674 r. Mennica w Oleśnicy działa do 1680 r., potem przeniesiono ją do Bierutowa, rezydencji księcia Chrystiana Urlyka I. W 1699 r. mennica przenosi się do Oleśnicy na stałe, wraz z Chrystianem Urlykiem. Mincerze 1669 - LL (Łukasz Laurencjusz), 1673-78 - SP (Samuel Pfahler), 1693 - IIT ( Johann Justus Tolle), 1678 - FCV ( Franz Carl Uhle)

Monety Sylwiusza Fryderyka księcia wirtembersko - oleśnickiego od 1674 r. do 1697 r.

Za czasów Sylwiusza Fryderyka bito: 2-, 1-, 1/2- i 1/4 talary; 15-, 6-, 3- i 1 krajcary oraz 3 halerze

Greszle. (Gröschel, Dreier) - to moneta nie mająca polskiego odpowiednika równa 3 halerzom (czyli 3/4 krajcara = 1/4 grosza). W polskiej powojennej numizmatyce nazywany "groszyk" (wyjaśnienie podane przez Piotra Kalinowskiego). W latach 1674-1697 wybito wiele rodzajów greszeli

Greszel z 1695 r. mający wartość 3 halerzy. Srebro. 0,6 g. Na awersie herb księstwa Wirtembersko-olesnickiego zwieńczony mitra książęcą. W tym czasie (jeszcze i w 1699 r.) wardejnem mennicy oleśnickiej jest LL czyli Łukasz Laurencjusz. Iinicjały umieszczono pod ogonem orła

Krajcary bito w latach 1674-95 (3 krajcary), 1674 - 97 (VI krajcarów), 1674-1678,1694 - (XV krajcarów). Monety te poza nominałem, imieniem i portretem księcia oraz szczegółami ikonograficznymi postaci i legend nie różniły się znacznie. Dlatego przedstawiono tylko pojedyncze egzemplarze. Napisy otokowe (legendy): Najczęściej Avers: popiersie księcia w prawo, w otoku SYLVI: FRID: D: G: DVX: WIRT: T: I: S: OLS;
Revers: Orzeł dolnośląski (z Piastów), po jego bokach S - P (Samuel Pfahler - mincmistrz), w otoku CO: MONT: DO: I: HEID:STER: & ME.

Rozwiązanie skrótowej legendy pozwala odczytać pełną tytulaturę księcia: SYLVI[us] FRID[ericus] D[ei] G[ratia] DVX WIRT[embergensis] T[ecensis] I[n] S[ilesia] OLS[nensis] CO[mes] MONT[isbelligardi] DO[minus] I[n] HEID[enheim] STERN[berg] et ME[dzibor].Napisy otokowe na monetach o mniejszej średnicy - są bardziej skrótowe, np.: SYL: FRI:, D:G:D: , T:I:S:O: itp. Oznaczają one: Sylwiusz Fryderyk z bożej łaski książę Wirtembergii, Tec, na Śląsku Oleśnicy; Hrabia Montisbelligardi (Mompelgard), pan na Heideheim, Sternberg i Międzybórz. Niekiedy występuje w końcu napisu skrót OLS&B, co oznacza: Oleśnica i Bierutów

 

15 krajcarów z 1675 r. z wizerunkiem Sylwiusza Fryderyka, srebro, śr. 25-29 mm. Waga ~ 5,8 g.(6,4g.?) Mincerz SP., inna odmiana z tego roku posiada inaczej ułożony napis. Z 1674 Wardein IIT - Johann Justus Tolle

Sześć krajcarów z 1674 r., srebro, 25/27 mm, 2.83 g.(3,3 g?), - Sylwiusz Fryderyk. Mincerz Samuel Pfahler. Zauważalne róznice w innym projekcie tego samego mincerza, także z tego samego roku. 6 krajcarów 1678 r. 6 krajcarów z 1713 r. (CVL to inicjały wardejna mennicy oleśnickiej Chrystiana von Loh). 1715 r. (CVL). Wardejn sprawował nadzór nad utrzymaniem właściwej próby stopu do wyrobu monet. Inna nazwa - probierz. Inny wardejn oleśnicki - FCV - Franz Carl Uhle

3 krajcary 1695 r. śr. 21 mm, waga 1,5 g. Z podobizną Sylwiusza Fryderyka. Wardein I I T. Inna odmiana z prostym monogramem mincerza. 3 krajcary z 1675 r., i podobną monetę wybito 1674, 1676. 1677, 1698, 1701, 1702 (Wardein CVL)


Talary
W latach 1675 - 1677 bito 1/4 talara, 1/2 talara wybito w 1795 r. Talary bito od 1674 r. do 1694

 


1/4 talara wybite w 1686 r. - moneta pośmiertna Elżbiety Marii z Podiebradów. Stąd na awersie herb księstwa ziębicko-oleśnickiego Podiebradów



1/4 talara z 1695 r. o nietypowym, ciekawym projekcie medaliera I.I.T - Johann Justus Tolle


1/2 talara z 1695 r., medalier I.I.T. Ciekawe przedstawienie upiększenia tarczy księstwa wirtembersko-oleśnickiego


Talar z 1795 r.
Na rewersie znany napis SI DEUS PRO NOBIS, QUIS CONTRA NOS. Medalier I.I.T.
Wykonał on dla Sylwiusza w 1795 r.najwięcej ciekawych, zróżnicowanych monet

Talar pośmiertny, srebrny, śr. 4,6 cm. waga 27,84-27,97g. wybity w 1686 r. przez Sylwiusza Fryderyka z powodu śmierci matki - Elżbiety Marii Podiebrad - nestorki pierwszej śląskiej linii Wirtembergów. Na talarze pokazany profil księżny z lat wcześniejszych (była to kobieta niespotykanej urody). Sygnowany: I.N. Jan Neidhardt. Powiększ Awers: głowa w zawoju w prawo, napis ELISABET MARIA. DUC. WURTEMB. TEC. (Elżbieta Maria, księżna wirtemberska i z Teck.
Rewers: w wieńcu czternastowierszowy napis: CAR. FM. D. MONST. OLS. /FILIA/. SYLVII. DUC. WURT. ET TEC. / CONIUX. / VII. LIBERORUM. ET XI NEPOTUM. /MATER. ET. AVIA. / UBIQ. BENE MERITA. / D. 17. MARTY. A. C. 1686. / VITAM. / OUAM. A: C. 1625. D. II. MAY. COEPERAT / ET. IMUL. PODIBRAT. REG. FAMILIAE / MEMORIAM. / NON. ITEM. VIRTUTIS. SUAE. / FAMAM. FINIIT. (córka Karola Fryderyka, księcia ziębickiego i oleśnickiego, małżonka Sylwiusza, księcia wirtemberskiego i z Tecka, matka siedmiorga dzieci i babcia jedenastu wnuków, wszędzie dobrze się zasłużywszy; dnia 17 III 1686 r. dokonała żywota, który się rozpoczął dnia 11 V roku pańskiego 1625 r., a tym samym zakończył sie ród królewski Podiebradów, ale nie sława jej cnót.)


Talar poświęcony zgonowi Elżbiety Marii Podiebrad - 1686 r.
Na awersie postać jej męża Sylwiusza Nimroda, średnica 41 mm, waga 21,69 g.



2 Talary z 1674 r. Ø 48 mm, Srebro 56,55 g. Postać Sylwiusza Fryderyka. Napis otokowy wokół postaci SYLVIUS. FRIEDERICUS: D: G: DUX: WIRTEM: TEC: I: S: OLS: (Sylwiusz Fryderyk z bożej łaski książę Wirtembergii, Tec, na Śląsku Oleśnicy. Na rewersie herb księstwa wirtembersko-oleśnickiego. Napis otokowy COM: MON: DO: I: HE: ID: STERNB ET MEDZ. 1674. (hrabia Mompelgart, pan na Heideheim, Sternberg i Międzyborzu). Mincerz Samuel Pfahler

.
1 talar odmiana z 1675 r. Awers: popiersie księcia w prawo. Inskrypcja SYLVI.FRID:D:G:DUX:WIRT:TE:I:S:OLS.
Rewers: Tarcza herbu wirtembersko-oleśnickiego z czteroma klejnotami. Na górze data rozdzielona herbem 16-75. na dole inicjały mincmistrza S-P. Inskrypcja: CO:MON:DO:I:H serce z krzyżykiem E:ID:STER:&ME (ligatura)


Talar z 1696 r.wybity z okazji 40 lecia urodzin Eleonory Charlotty.
Na awersie Sylwiusz (rok przed smiercią) i jego małżonka Eleonora Charlotta, która przeżyła męża o 46 lat.
Medalier awersu Johann Neidhardt, a rewersu I.I.T.
Na awersie Jehowa nad widokiem Oleśnicy. Kliknij, aby powiększyć rewers

Dukaty złote o wadze 3, 5 g. wybito w 1675 i 1676. Nie różnią się napisami i postaciami, w stosunku do talarów.

Powyżej pokazano awers i rewers oleśnickiej złotej dwutalarówki z 1676. Awers zdobi popiersie księcia Sylviusza Fryderyka ze zwyczajowym napisem otokowym. Awers wykonal Johann Neihardt (Inicjału IN). Na rewersie pokazano zarys Oleśnicy i napis: "Si deus pro nobis, quis contra nos", co znaczy: "Bóg jest z nami, któż przeciw nam!". Jest to typowy napis na monetach wydawanych na Dolnym Śląsku (m.in. w księstwie brzeskim). Na taśmie herbu wirtembergów napis "Olsna in Silesia" W ramce, obok daty widnieją inicjały SP czyli Samuela Pfahlera, także projektującego medale i monety dla książąt oleśnickich (obok Jana Neidhardta).


Sylviusz Fryderyk, dukat 1676, 3,38 g.


Monety Chrystiana Ulryka I, księcia wirtembersko - oleśnickiego na Bierutowie od 1673 r., na Oleśnicy od 1698 do 1704 roku.

Za jego panowania mennictwo oleśnickie, pod względem ilościowym i wartości pieniężnej osiągnęło swój szczyt. Wybijano: 1-, 1/2- i 1/4 dukata, 1-, 1/2- i 1/4 talara oraz 15-, 6-, 3-, 1- i 1/2 krajcara oraz 3 halerze (greszle).

Greszle Chrystiana Ulryka z 1680 r. Miały wagę 0,6 g. Srebro. Bił je od 1677 do 1704 r.

Półkrajcar (1/2 krajcara) z 1682 r. 0,6 g. Srebro. Bity jednostronnie w latach 1680-1684

1 krajcar z podobizną Chrystiana Ulryka z 1683 r. Srebro, 0,9 g. (powiększony z 1680 r.). Bity w latach 1679-1693.



Bito również 3 krajcary o wadze 1,7 g. w latach 1678, 1695, 1696, 1698,1701, 1702.
Monety 6 krajcarowe o wadze 3,2 g. w latach 1678, 1679, 1680,1695.
15 krajcarów w latach 1678, 1679.
W 1698 r. mincerzem był L.L.

Talar, śr. 43 mm, waga 28,8 g z 1681 r. Bito je w 1679, 1681,1687, 1697 i 1702 roku


Chrystian Ulryk dwa lata przed śmiercią (1702) na monecie talarowej

1/4 złotego dukata z 1685 r. waga 0,9 g. Zapewne tym stemplem bito również 1/8 dukata


1/2 złotego dukata 1,71g wybite z okazji ślubu z Sybillą Marią w 1683 r. 14,5x14,5mm.


1/4 dukata (0,9 g) wybity z powodu zgonu pierwszej żony Chrystiana Ulryka


1/2 (1,7 g) i dukat (3,5 g) wybity w 1680 r. z powodu śmierci pierwszej żony księcia - Anny Elżbiety


Dukat okolicznościowy (medalowy), złoty, bity, 1686 r. Ø 23,7 mmm, 3,44 g. z okazji urodzin syna Chrystiana Erdmanna.
Awers: Ręka wyłaniająca się z obłoków podaje dziecku siedzącemu na posłaniu insygnia władzy książęcej - berło i koronę.
Inskrypcja ET NUNC - ET OLIM.
Awers: na ołtarzu ułożone w trójkąt 15 gorejących serc. Na brzegu ołtarza inskrypcja: CHRISTIANO, na cokole inskrypcja: ERDMANNO/DUC.W.T.O & B. Pod cokołem inskrypcja: NATO D 24 AUGUSTI/1686. Inskrypcja w półkolu: HAE(ligatura)C SACRANT - CORDA VASALLI


Dukat wybity w 1695 r. z okazji ślubu z Zofią Meklemburską



Ciekawy dukat z 1696 r. z rozłożonym herbem księstwa wirtembersko-oleśnickiego i inicjałami D C V, co prawdopodobnie oznacza Dux Christian Ulryk

Dukaty ponadto bito w 1679, 1681, 1698, 1701 1703. W 1701 wybito również monetę o wartości 2 dukatów.

Monety Juliusza Zygmunta (1673-1684) księcia wirtembersko-oleśnickiego na Dobroszycach i jego syna Karola (1697-1745) księcia na Bierutowie.

Talar pośmiertny z podobizną księcia Juliusza Zygmunta wybity w 1684 r. przez jego żonę Annę Zofię. Średnica 41 mm, waga 28,84 g.

Awers: IULIUS . SIGISM : D G : DUX . W . T . I . S . OLS

Rewers: Wszystkie napisy w postaci chronostychu (więcej).
Napis otokowy FELICI TEMPORE EDITO D 18 AUG VETVSTAE STIRPIS HENETAE ANNA SOPHIA MECLENBVRGENSIS IPSI TRADITVR D 5 APR .

Napis nad drzewem: EXVSTA EST ARBOR SIC EXIT GLORIA MVNDI! D 15 OCT .

Napis po obu stronach pnia drzewa: SVRCVLVS EX - DEMPTO PRO /GNATVS STI - PITE REGNET!/ D 11 MART .

Książe bił też krajcary: 15 krajcarów w 1678 i 1679 r., 6 krajcarów w 1678-1680, 3 krajcarówki 1678 r i krajcary w 1679 r. Monety były bite w Olesnicy. Mincerzem był Samuel Pfahler. Wardejnem Franz Carl Uhle, stemple wykonywał Johann Neidhardt. Więcej o tych monetach

15 krajcarów. AVERS: Julius Zygmunt w zbroi. Napis otokowy IULIUS SIGISM DG DUX WURT: T. I. S. OLE
Rewers: Herb księstwa oleśnickiego. Napis otokowy: CO: MONTB:DO I HEID: STERNB:& MEZIBOR. Inicjały wardejna FCV. 1679
Śr. 31 mm, waga 5,6 g


6 Krajcarów. 1678 śr. 26 mm, waga 3,2 g. Napisy skracane


3 krajcary 1, 75 g. Napisy skracane.
Krajcar ma śr. 18 mm, wagę 0,7 g Więcej o tych monetach

Jego syn Karol był w latach 1704 -1707 opiekunem (regentem) nieletniego księcia oleśnickiego Karola Fryderyka. W tym czasie oraz w okresie panowanie na Bierutowie bił do 1712 krajcary, także o nominale 3 i 6 krajcarów. W 1705 r również wybił monetę dukatową. W napisie otokowym dodawał, że jest księciem oleśnickim i bierutowskim Po 1710 r., gdy cesarz Józef I uznał go za niezdolnego do rządów - zaprzestał wybijania monet.

Monety Karola Fryderyka księcia wirtembersko-oleśnickiego w latach 1707-1744, administratora księstwa wirtemberskiego w 1738-1744 r.


3 krajcary z 1708 r. Mincerz CVL. Bito je w 1708-1709


6 krajcarów z 1715 r. Bito je od 1708 do 1716

Talar z 1716 i 17 r., bity, srebro, 28,8 grama, Ø 47 mm, popiersie Karola Fryderyka w prawo (1704-44).
Awers: napis otokowy D+G+CAROL(9)+ FRIDR++(dwa krzyżyki, jeden nad drugim) DUX+W+T+I+S+OLS+&B
Rewers: Widoczny pełny (6 klejnotów) herb Wirtembergów oleśnickich z dodanym herbem Heydenheim. Nad herbem podzielona data 17-16. Pod herbem znak wardejna CVL. Inskrypcja: COM:MONB:DOM:IN:HEID:STERNB:B+M:&A:(dwukropek oznacza dwa krzyżyki)

1/4 dukata, złoto, 0,75 grama, bite 1708-1711. Na rewersie herb Wirtembergów, poniżej oznaczenie 1/4 dukata.Wybijano również 1/2 dukata i w 1708 -1709 r. dukat ikonograficznie podobny do srebrnego talara

Po długiej przerwie - w 1739 r., gdy książę pełnił rolę administratora księstwa Wirtembergii - ponownie zaczął bić monety. Poniżej monety 1/2 talarowe (srebro 14,4 g.) i talarowe (28,8 g.). Na obu monetach oprócz tytyłu księcia Wirtembergi, Tec i Oels, znajduje się tytuł Administratora (księstwa) i Tutora (opiekuna małoletniego księcia Karola Eugeniusza).


Na rewersie monety z 1739 r. umieszczono herb 6. polowy, obejmujący także herb księstwa oleśnickiego i udekorowany orderem księstwa wirtemberskiego.
Na tych monetach umieszczano sygnaturę I T (Jonas Thiébaud, micerz ze Stuttgartu w latach 1734-1740


Na awersie monety z 1740 r. książe jest przedstawiony jako kawaler polskiego orderu Orła Białego. Zaś na rewersie nie umieszczono herbu księstwa oleśnickiego w polu sercowym - czyli jest to typowy herb księstwa Wirtembergii. Moneta ta była wybita w mieście Stuttgart (Badenia - Wirtembergia)


Złota moneta dukatowa wybita w 1739 i 1740 r. waga 3,5 g. Na ich awersie i rewersie widać, że oba ordery są jednakowe

W latach 1741-1743 bito w Wirtembergii fenigi i krajcary, na których książę tytułowany był równiez księciem oleśnickim

Monety Karola Chrystiana Erdmanna księcia wirtembersko-oleśnickiego 1745-1792 r.

Talar srebrny Karola Chrystiana Erdmanna (1744-1792) wybity we Wrocławiu w 1785 r. waga 22 g. Wybito cztery warianty monet (różnica w szczegółach, m.in. miejsca umieszczenia litery "K"). Książę odebrał 2000 szt. z wybitych 4000 szt. Mincerz IGH - Johann Gottlieb Held. Wg innych - istniała także złota 11 dukatówka bita tym samym stemplem


Po Wirtembergach, od 1793-95 r. tytułu książąt oleśnickich używali również książęta z linii brunszwicko-lüneburskiej. Wydawali monety, na których nie umieszczali tytulatury oleśnickiej (ani herbu) i dlatego monety te nie są tutaj pokazane. Dwie monety, które w katalogach muzelanych są uznawane za medale umieszczono w dziale Medale oleśnickie.


Przeliczenia wartości monet:Wiardunek = 1/4 grzywny = 12 groszy
biały grosz = 1/48 grzywny - Jan Turzo, jako biskup wrocławski Jan V, wybijał w latach 1506-1509 w nyskiej mennicy grosze, talary oraz dukaty. Ciekawą monetą jest tak zwany grosz biały, nazwa ta odnosi się do grosza śląskiego, jego emisję uzgodniono w porozumieniu z 1506 roku między miastami Wrocławiem, Świdnicą, biskupem wrocławskim Janem V Turzonem a książętami legnicko-brzeskim i ziębicko-oleśnickim. Grosz biały zawierał 0,78 g czystego srebra, odpowiadał wartości 1/36 florena, występował też jako jednostka obrachunkowa równa 12 halerzom lub 6 denarom
1 marka = 60 groszy
1 skojec = 2 grosze
1 fennig = 2 halerze
1 denar = 2 halerze
1 krajcar = 4 fennigi = 8 halerzy
1 grosz = 12 fennigów = 24 halerzy
1 gulden (fl) = 60 k(g)rajcarów = 240 fennigów = 480 halerzy
1 złoty gulden = 2-3 guldeny
1 dukat = 4 guldeny
5 srebrnych groszy = 1 gulden.
floren - florencka moneta złota o wadze 3,54 g. Odpowiednik węgierskich guldenów, cekinów (Włochy), goldguldenów (Niemcy), złotych florenów (Czechy), złotych ecú (Francja), czerwonych złotych (Polska).

Po wojnach napoleońskich, przeprowadzono w Niemczech reformę pieniężną. Zlikwidowano dobre grosze, krajcary, groszyki, trojaki, denary i inną drobną monetę. Odtąd 1 talar równał się 30 srebrnym groszom, natomiast 1 sgr = 12 fenigom. Następna reforma pieniężna nastąpiła w r. 1875. Wtenczas wprowadzono dziesiętny system miar i wag, a talary zastąpiono markami (1 tal. = 3 marki) i fenigami.
Siła nabywcza pieniądza na Śląsku - http://publikacje.m4n.pl


Literatura:

  1. Kalinowski P. Monety książąt oleśnickich. Katalog.
  2. Karnicka M. Medale i monety pamiątkowe książąt ziębickich. W: Ziębice - miasto św. Jerzego. Dzieje i kultura dawnej stolicy książęcej. red. B. Czechowicza. Wrocław 2010 s. 101-115
  3. Zapiski Oleśnickie Nr 1. Herb i barwy miasta. TPMO. Oleśnica 1992.
  4. Gumowski M. Moneta na Śląsku. w: Historia Śląska. Od najdawniejszych czasów do roku 1400. T III. pod red. W. Semkowicza. Kraków 1936
  5. Czechowicz B. Książęcy mecenat artstyczny na Śląsku u schyłku średniowiecza. DIG. Warszawa 2005
  6. Codex Diplomaticus Silesiae T.19 Schlesiens neuere Münzgeschichte Breslau 1899
  7. Dewerdeck G. Silesia numismatica oder Einleitung zu dem Schlesischen Müntz - Cabinet. Jauer 1711
  8. Pieńkowski R. Monety pośmiertne Piastów legnicko-brzeskich. Theatrum historiae 6, Pardubice 2010


halerze miejskie Cieszyna
Moneta w dawnym Cieszynie
Dolnośląskie mennice Ilustracje złotych monet bitych w Złotym Stoku z: http://www.zlotystok.net/zs_monety.php?PHPSESSID=189356c92bd454458c38a66f3da9642c
http://www.zlotystok.pl/sciezka/pl/12mennica.htm

Dewerdeck G. Katalog monet

Ilustracje monet zaczerpnięto z aukcji na:


Od autora Lokacja miasta Oleśnica piastowska Oleśnica Podiebradów Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r. Zamek oleśnicki Kościół zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstw Drukarnie Numizmaty Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Wojsko w Oleśnicy Walki w 1945 roku Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasłużeni dla Oleśnicy Artyści oleśniccy Autorzy Rysowali Oleśnicę
Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie Recenzje Bibliografia Linki Zauważyli nas Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Odeszli
Opisy wybranych miejscowości
Szukam sponsora do wydania książki o zamku oleśnickim
CIEKAWOSTKI ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI

Wypisy z dokumentów dotyczących Podiebradów

O pieniądzu