Murale oleśnickie i ich twórcy (ok. 1965-1972)

Latem 2018 r. Ewa Mielcarek z ODSzH powiadomiła mnie o artykule z Gazety Robotniczej nr 170 z 1969 r., dotyczącym m.in. zaangażowania znanych wówczas artystów plastyków w dekoracje malarskie murów oleśnickich budynków. Tymi artystami byli Ryszard Gachowski i Ryszard Sokół. Ich nazwiska były wcześniej znane z jednego z murali, na którym podpisali się jako autorzy. Z treści artykułu wynikała, że wykonali oni większość murali oleśnickich i współpraca ich z Oleśnicą trwała kilka lat. Jak się też okazało, byli oni nie tylko malarzami, ale i projektantami małej architektury.

Dlatego rozpocząłem poszukiwania informacji o obu artystach (jak i o wcześniej opisanej Z. Sokół-Jabłońskiej). Okazuje się, że nieco informacji zachowało się o R. Gachowskim, mniej o R. Sokole. Obaj ukończyli Państwowa Wyższą Szkołę Sztuk Plastycznych w 1954 r., co wynika z pokazanych niżej skanów dyplomów.

Skany z Archiwum ASP we Wrocławiu. Dzięki uprzejmości Ewy Pachlity z Biblioteki ASP

Ryszard Gachowski urodził się 8 kwietnia 1928 we Lwowie. W latach 1949-1953 studiował na Wydziale Architektury. Techniki graficzne poznał na zajęciach u prof. S. Dawskiego. Znany był jako autor i współautor bardzo licznych malarstw ściennych, wnętrz, mebli, znaków graficznych i przeróżnych rozwiązań graficznych. Był z wraz z kolegą ze studiów Tadeuszem Ciałowiczem pionierem wrocławskiego powojennego plakatu [1]. Realizował liczne malarstwa ścienne o charakterze dekoracyjnym lub dekoracyjno-reklamowym na elewacjach i wnętrzach (urzędy pocztowe, kina -m.in. Śląsk, Zakłady Kąpielowe przy pl. Teatralnym i wiele innych), często wspólnie z R. Sokołem. W połowie lat 60-ych zaczął prowadzić zajęcia ze studentami PWSSP. Wspólnie z Ciałowiczem projektowali Kalendarze Wrocławskie (kroniki nowożytnej miasta, informatora kulturalnego i miniencyklopedii). Zajął się też drzeworytem (plakat Dni Wrocławia z 1962 r., plakat do sztuki Słoneczny zegar wystawianej przez Wrocławski Teatr Lalek w 1969 r.[2]). Wygrał konkurs na plakat IV Wystawy Malarstwa Ziem Nadodrzańskich w 1966 r. (nie został wydrukowany, że względu na brak pieniędzy[3]). Wykonał plakat popularyzujący Wystawę Współczesnej Sztuki Religijnej w Polsce zorganizowana latem 1964 roku we Wrocławiu [4].

Najbardziej nobilitowała R. Gachowskiego i R. Sokoła ich wspólna praca - mozaika w halu na basenie przy pl. Teatralnym, która trafiła w 2016 r. na listę 35 obiektów i założeń architektonicznych z Wrocławia, chronionych jako Dobra Kultury Współczesnej lub postulowanych do ochrony wpisem do rejestru [5].

Sokół Ryszard ur. 1.10. 1928 we Lwowie, grafik, projektant wnętrz, w latach 1949-1954 I. studiował w PWSSP na wydziale Architektura Wnętrz we Wrocławiu. Techniki graficzne poznał na zajęciach u Stanisława Dawskiego i Władysława Wincze. Brakuje informacji o jego osiągnięciach, wymieniany jest głównie w pracach z R. Gachowskim. W latach 70-ych XX w. tworzył ekslibrisy, stosował linoryt [6]. Członek ZPAP jeszcze w 2014. Odznaczony Złotą Odznaką Związku Polskich Artystów Plastyków, co jest najwyższą formą uznania dla członków rzeczywistych ZPAP za szczególne osiągnięcia w działalności społeczno-organizacyjnej na rzecz środowiska artystów plastyków.

Prace R. Gachowskiego i R. Sokoła w Oleśnicy.
Nie wiadomo, kiedy zaczęli wykonywać malarstwo ścienne w Oleśnicy. W 1969 r. we wspomnianym artykule, podają, że już pracują w Oleśnicy kilka lat. Czyli można przyjąć, że już malowali w latach 1964-1965. W lipcu 1969 r. kończyli pracę przy wykonywaniu murala na bocznej ścianie budynku na rogu ul. 3 Maja i ul. A. Cieszyńskiego. Był to ich czwarty, jak podali, mural wykonany w Oleśnicy.


Mural o tematyce "kosmicznej" zgodnej z pomnikiem Ery Kosmicznej, który miał być umieszczony nieopodal.
Fot. jeszcze nieznanego autora

O tematyce tego muralu, ani o miejscu jego rozmieszczenia artyści nie wspomnieli w artykule. Można było to ocenić na podstawie ich rozmowy z dziennikarzem, który wspiął się na najwyższy poziom rusztowania, gdyż artyści opowiedzieli, co widać z prawej i lewej strony ich murala. Z prawej była " ... ogromna misa kamienna. W niej za kilka tygodni stanie pierwszy chyba w kraju pomnik ery kosmicznej - projektowany przez wrocławskiego rzeźbiarza Jerzego Boronia". Z lewej zaś - "Plac Fontann -trzy czynne już fontanny, wielka kompozycja na murze, a obok nowoczesna kawiarenka". Ten widok rozciągał się tylko z okolic pokazanego wyżej budynku.


W dali widoczna kompozycja malarska na murze budynku, nieco bliżej kawiarnia i trzy fontanny.
To było widać z lewej strony z wysokości rusztowania.
Fot. S. Arczyński. Widokówka z kolekcji Pawła Szczegodzińskiego

Może jako jeden z pierwszych wykonali mural przy placu Fontann.


Kompozycja malarska wykonana dla potrzeb udekorowania placu Fontann.
Tylko na niej pozostały sygnatury R. Sokoła i R. Gachowskiego, ale z datą odnowy murala w 1987 r.
Fot. Murala i sygnatur Wiesław Mazurkiewicz 2008

Czy artyści tylko wykonywali murale? - okazuje się, że brali udział w kompleksowym projektowaniu architektonicznym nowego budownictwa w Oleśnicy pod kierunkiem inż. arch. Wiesława Kiełczewskiego [7]. Wówczas to architekci planowali kompleksowo rozbudowę miasta (a nie deweloperzy), a towarzyszyli im artyści wykonujący prace "w dziedzinie estetyki i tzw. małej architektury. Malujemy kompozycje na elewacjach, projektujemy nowoczesne oświetlenie ulic, planujemy nowe skwery, zieleńce, neony i to wszystko, co stanowi estetyczny krajobraz miasta".

Jak pisali - "realizowali także skwery, zieleńce i neony".


Czy ten element małej architektury (z widocznym dalej murkiem) to także wynik projektu obu artystów?
Fot. Stanisław Bibik 1972 r.



Zapewne neon Cukiernia - Społem to także ich projekt. Podobne neony projektowali we Wrocławiu.
Fot. S. Bibik 1972 r.

Kompozycja przy placu Fontann była może trzecia w kolejności, a ta przy pomniku Ery Kosmicznej - czwarta, o czym artyści wspomnieli. Która była pierwsza i druga? Być może powstały one na niżej pokazanym budynku po jego wybudowaniu. Poprzez tematykę murali starano się przybliżyć nowym, napływowym mieszkańcom historię Oleśnicy, datę jej lokacji, wpoić znajomość herbów miasta i Dolnego Śląska. Starano się, aby mieszkańcy byli dumni z tego, że żyją w historycznym, pełnym zabytków mieście.


To może pierwszy w kolejności mural, umieszczony na ścianie bocznej budynku przy ul. Wrocławskiej.
Może to wynikać z treści napisów


Mural na przeciwległej stronie tego samego budynku z herbem Oleśnicy. Fot. Jan Pelczarski

Kolejny piąty mural z herbem piastowskim wykonali w Rynku. Czyli musiał to być mural pokazany poniżej.


Mural z herbem piastowskim, niżej herb Oleśnicy (znajdował się na budynku, w którym jest apteka Pod Orłem.
Z prawej wieża ratuszowa). Fot. Jan Pelczarski

Kolejne murale wykonane przez wymienionych artystów.

Mural Brama Namysłowska. Fot. S. Bibik 1972
Mural Brama Mariacka. Fot. S. Bibik 1972


Mural Dom w Rynku. Fot. S. Bibik 1972


Mural z herbem Oleśnicy. Ul. Wojska Polskiego.
Mural istnieje, ale od kilka lat jest przysłonięty reklamami.
Fotografia nieznanego autora

Lata, w których wykonywali artyści swoje prace był okresem znaczącej rozbudowy Oleśnicy. Wtedy włodarzami miasta byli Franciszek Gawlik i Jan Jaworski, skazani na zapomnienie. Wówczas m.in. planowano zabudowę ul. J. Sinapiusa i M. Skłodowskiej-Curie, z placem Defilad i Rosarium. Szkoda, że wypadł z planu budynek kino-teatru przy ul. Sinapiusa.

Istnieje duże podobieństowo malowidła wykonanego w poczekalni dworca PKS z malowidłami R. Gachowskiego i R. Sokoła. Być może i oni je wykonali

  1. 60 lat Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu http://www.dbc.wroc.pl/Content/1835/60_lat_ASP.pdf
  2. http://quart.uni.wroc.pl/archiwum/2018/47/Quart47_06_Milkowska.pdf
  3. https://pbn.nauka.gov.pl/sedno-webapp/getFile/42558
  4. http://mbc.malopolska.pl/Content/62404/126.pdf
  5. http://bais.p.lodz.pl/images/Pliki/I35/Nieznane_Dziedzictwo/Materiay%20-%20konferencja%20Ochrona%20dziedzictwa%20architektury%202%20po.%20XX%20wieku.pdf
  6. http://ekslibrispolski.pl/?page_id=1886
  7. http://www.inmemoriam.architektsarp.pl/pokaz/wieslaw_jan_kielczewski,3361

Od autora Lokacja miasta Oleśnica piastowska Oleśnica Podiebradów Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r. Zamek oleśnicki Kościół zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstw Drukarnie Numizmaty Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Wojsko w Oleśnicy Walki w 1945 roku Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasłużeni dla Oleśnicy Artyści oleśniccy Autorzy Rysowali Oleśnicę
Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie Recenzje Bibliografia Linki Zauważyli nas Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Odeszli Opisy wybranych miejscowości
CIEKAWOSTKI ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI