Park zamkowy
17.07.2005 r.

Pod pojęciem Park zamkowy należy rozumieć elementy parkowe (drzewa, rośliny, alejki, stawy i budowle parkowe) znajdujące się na południowej i wschodniej stronie zamku. Obecnie zadrzewienie parku jest niewielkie, alejki zarosły trawą, ale nazwa pozostała i jest nanoszona na plan miasta. Park ten powstał po objęciu księstwa przez Wirtembergów. Prace właściwe rozpoczęto w 1702 r. Wtedy to po stronie południowej wybudowano budynek oranżerii i założono ogród (Lustkunst - zapewne w stylu francuskim) - podobny do tego w Szczodrem). Chyba wówczas także przebito w skrzydle południowym bramę prowadzącą do ogrodów.

Należy odróżniać ten park od obecnie istniejącego parku przy ul. Wały Jagiellońskie, noszącego wcześniej nazwę Fasanerie (bażanciarnia). Został on założony w okresie rządów księcia Karola II Podiebrada, który zasadził w nim niektóre krzewy i rośliny egzotyczne, m.in. krzewy kakaowe.

Park zamkowy w okresie swojego początkowego istnienia obejmował tylko teren bastionów zamkowych. Potem przez bastion południowo-zachodni została przeprowadzona droga (z mostem zwodzonym przez staw zamkowy) do kawiarni (Lusthaus) Monplaisir (i innych budynków gospodarczych związanych z zamkiem - m.in. pralni). Wtedy powstała możliwość rozszerzenia parku na drugi brzeg stawu i rozmyte brzegi bastionów. W okresie Brunszwików zamiast mostu zwodzonego wykonano groblę przez staw, która podzieliła go na dwa stawy. Sytuację tę z przełomu XVIII i XIX obrazuje poniższy wycinek mapy.



Rys.1. Mapa terenów przyzamkowych z 1810 r.

Ówczesny widok części parku pokazuje znana akwaforta F.G. Endlera z 1805 r. Widać na niej staw południowy, z lewej groblę i za nią część stawu zachodniego. Po opuszczeniu zamku przez Brunszwików park ulega zaniedbaniu. Kolejni właściciele rozpoczęli po 1885 jego odnowę. W 1905 r. na zlecenie następcy tronu rozpoczęto pod  kierownictwem  wybitnego ogrodnika Alfreda Menzla (wcześniej zaprojektował zieleń w innych miastach) projektowanie nowego wystroju parku zamkowego.

Przy końcu XIX w. park zamkowy obejmował swoim zasięgiem tereny pokazane na rys. 2. Potem wraz z osuszeniem zachodniego stawu i być może koniecznością budowy ul. Wałowej, pozostały staw częściowo osuszono, a rzekę Oleśnicę w tym miejscu uregulowano i puszczono poprzez jedno koryto.



Rys. 2.  Teren obejmujący Park zamkowy. Kolorem zielonym pokazano obszar parku po
ok. 190
6 r. tj. osuszeniu stawu zachodniego i uczynienia z niego książęcego ogrodu warzywnego.
Kolorem czerwonym pokazano później osuszone tereny (pozostawiono koryto rzeki Oleśnicy)
a niebieskim - inny staw, który mógł powstać w późniejszym okresie (
raczej pomyłka autora mapki w książce K. Bimlera).

W 1928 r. już nie było żadnego stawu, co wynika z poniższej mapy. Teren obecnego stawu przy ul. Kruczej oznaczony jest jako łąka. Ale łąka podmokła, skoro na niej zimą urządzano lodowisko (teren był zalewany poprzez przymknięcie zastawki na rzece).


Rys. 3.  Park zamkowy wg mapy z 1928 r. Jest on od południa ograniczony rzeką Oleśnica, która
wówczas jeszcze tędy płynęła. Na mapie pokazano także park Fasanerie i miejsce usytuowania kawiarni
Monplaisir oraz nasyp kolejowy powstały przed 1871 r. Taką powierzchnię miał w przybliżeniu okręg
zamkowy (Schlossbezirk) w 1899 r.

Park nie posiadał stałych murowanych budowli (wykonano ogrodzenia na podmurówce ceglanej). Grota wybudowana na poziomie dna fosy wschodniej u podnóża bastionu to najprawdopodobniej pozostałość parku w stylu angielskim z ok. 1780 r.

Pozostałe budowle to drewniane werandy i grzybki. Także mostek łączący obie części stawu był najprawdopodobniej drewniany. Najwcześniejsze zdjęcie parku pochodzi z 1899 r.

Rys. 4. Widok na zamek z parku (1899 r.). Widoczny jest końcowy odcinek rury poprzez którą zrzucano nieczystości zamkowe do stawu. Obok z lewej strony znajdował się drewniany grzybek. Kępy drzew porastają byłe bastiony zamkowe

Rys. 5. Widok na podzamcze po osuszeniu stawów. Widoczna szklarnia stojąca na miejscu stawu zachodniego i ponad
nią na zboczu wału widoczne białe (betonowe?) ogrodzenie Bellevue


Rys. 6. Przedzamcze z 1908 r. Jeszcze wówczas przedzamcze stanowiło źródło siana


Rys. 7.  Nowe rozwiązania ogrodnicze na podzamczu (po 1905 r.)



Rys. 8.  Nowe zasadzenia i alejki przy wschodnim skrzydle zamku (po 1905 r.)

Rys. 9. Widok części ogrodów zamkowych z ok. 1905 r. Na bastionie znajdowały się dwa
szpalery drzew i alejki szutrow
e. Alejki te już nie istnieją, a po ostatnim "huraganie" pokazany drzewostan
uległ przerzedzeniu. Przed południowym skrzydłem widać nierozpoznane ogrodzenie.


Rys. 10. Jeden z kilku "grzybków" znajdujących się na terenie parku zamkowego

Oleśnickim ogrodom, parkom i skwerom poświęcono drugi zeszyt wydawnictwa "Oleśnica na starej pocztówce" autorstwa Danuty Obrębskiej-Kubik, wydany przez PiMBP w 2005 r.

Literatura:
Sondażowe badania archeologiczno-architektoniczne niezbędne do realizacji projektu zagospodarowania terenu podzamcza w Oleśnicy (VI-VII 2005). Pracownia Archeologiczno-Konserwatorska. Wyk. Edward Drużyłowski, Czesław Lasota, Andrzej Legendziewicz, Marek Nienałtowski. Wrocław 2005.

Od autora Lokacja miasta Oleśnica piastowska Oleśnica Podiebradów Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r. Zamek oleśnicki Kościół zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstw Drukarnie Numizmaty Ciekawostki (ponad 400 tematów)
Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Wojsko w Oleśnicy Walki w 1945 roku
Renowacje zabytków Biografie znanych osób Zasłużeni dla Oleśnicy Artyści oleśniccy
Autorzy Rysowali Oleśnicę Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy
Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels Wydawnictwa oleśnickie Recenzje
Bibliografia Linki Podziękowania Zauważyli nas
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Interpelacje radnych Odeszli
Nowości
Szukam sponsora do wydania książki o zamku oleśnickim