6. Mur - parkan. Międzymurze
Wprowadzenie broni palnej zmusza do dostosowania budowli obronnych do nowych form walki i parametrów artylerii prochowej. Podobno już od połowy XV wieku restaurując uszkodzone w 1432 r. (najazd husytów) wieże i mury kurtynowe, rozpoczęto wznosić drugi - zewnętrzny pierścień obwarowań - zwany przedmurzem. Chronił on podstawę muru wewnętrznego (kurtynowego) przed zniszczeniem ogniem artyleryjskim nieprzyjaciela i uniemożliwiał stworzenie tzw. wyłomu - zawalenia odcinka muru, narażonego na dłgotrwały ostrzał.

Na początku XVI w. ten rodzaj obrony sprzeżono z aktywną obroną tworząc przed murem kurtynowym niższy mur - zwany parkanem. Pomiędzy nimi powstało międzymurze, na którym można było ustawiać armaty. W Oleśnicy budowę parkanu rozpoczęto po 1526 roku (czasy Karola I Podiebrada) w związku z zagrożeniem tureckim.

Parkan oddalony jest od muru kurtynowego o ok. 8-9 m, ma mniejszą wysokość (3-4,5 m) i mniejszą grubość (ok. 75-90 cm). Powstałe międzymurze umożliwiało umieszczenie własnej artylerii w punktach newralgicznych - np. w pobliżu bram miejskich. Było to zapewne tańsze rozwiązanie niż budowa potężnych bastei zdolnych przenieść ciężar armat wraz z amunicją. W innym przypadku mogły wystąpić trudności z umieszczeniem obronnego uzbrojenia aryleryjskiego. Parkan ponadto chronił podstawę muru wewnętrznego (kurtynowego) przed zniszczeniem ogniem artyleryjskim.

Schemat rozmieszczenia muru wewnętrznego (kurtynowego) i zewnętrznego (parkanu) w okolicach dawnej Bramy wrocławskiej. Rys. autor

Przestrzeń międzymurza z niemiecka zwano "Zwinger" (w okresie pokoju używano je jako ogrody warzywne). Ten drugi pierścień murów zbudowano jedynie po obu stronach Bramy wrocławskiej. Świadczy to o największym zagrożeniu atakiem z tej strony obwałowań.


Międzymurze (Zwinger) - pas ziemi pomiędzy murem kurtynowym, a murem niskim - parkanem. Tu mogły stać armaty.

Za basteją i Domem strzeleckim widocznymi na powyższym zdjęciu - usytuowana była wieża obronna (Brama wrocławska, potem zwana oławską) rozebrana w 1868 r.

Istniejący obecnie odcinek podwójnego pasma fortyfikacji przy ul. B. Prusa, składa się z muru kurtynowego z XIV w. (pierwotna wysokość ok. 9-10 m), pasma międzymurza i parkanu (pierwotna wys. 4-5 m). Mur wewnętrzny (kurtynowy) z cegły gotyckiej o wym. 9-11/12-14/25-26 cm i wątku polskim zachowany tu do wys. 5-6 m. Odcinek muru zewnętrznego (parkanu) posiada podobną strukturę, choć cegła jest średnio nieco niższa (8-10 cm) i dłuższa (26-27 cm). Aby wybudować parkan - należało osuszyć fosę, wybudować mur, przesunąć brzeg i pogłębić fosę, a wybrany piach z fosy umieścić w międzymurzu. Przekrój międzymurza w opisywanym miejscu pokazano na poniższym rysunku. Widać na nim od lewej - fosę, niski mur (parkan) międzymurze (obecnie trawnik) i mur wysoki (kurtynowy).

Z lewej widoczny jest obecny poziom fosy i mur-parkan. W środkowej części rysynku widać poziom trawnika i aktualną wysokość muru kurtynowego. Rys. M. Przyłęcki

Istniejące obecnie pasmo międzymurza stanowi skwer trawiasty osłonięty od strony fosy (obecnie tereny rekreacyjne) ażurową prostą metalową balustradą umocowaną na koronie parkanu. W tym odcinku podwójnego pierścienia murów znajduje się Basteja - wieża artyleryjska i wykusz trójkątny. Po upadku znaczenia murów miejskich, międzymurze było wykorzystywane, jak poprzednio, na ogrody, ale i stawiano na nim budynki i zabudowania gospodarcze.

Po stronie zachodniej dawnej Bramy wrocławskiej zachował się tylko odcinek zewnętrzny pasma murów - parkan. Resztki muru kurtynowego rozebrano ostatecznie w latach 70-ych. Poniżej na prawym zdjęciu widać pozostałości muru - parkanu

Dalszy odcinek "parkanu" przylegający do muru pokazanego na prawym rysunku. Za nim z lewej strony na odległości ok. 100 m. - fosa zamku.
Oba zdjęcia - autor.
Odcinek "parkanu" najbliższy byłej bramie. Mur kurtynowy - rozebrany ostatecznie w latach 70. XX w. Na zwingerze wybudowano domy. Z mapy z 1928 r. wynika, że mur kurtynowy wówczas jeszcze istniał i łączył się z domem pokazanym na rysunku z lewej.


Zdjęcie z lat 60-ych (fot. R. Niczypor), pokazujące sytuację z powyższego prawego zdjęcia.
Widoczny odcinek muru "parkanu"z uszkodzonymi przyporami.
Wyżej widoczne resztki muru kurtynowego, jako ściany tylnej garaży i komórek.

Po rozebraniu muru kurtynowego, resztki jego (widoczne wystające pojedyncze cegły i ślad w kolorze trawy nad nim) zauważalne są na zdjęciach wykonanych z górnych pięter domów stojących przy ul. Sejmowej.

Dodano. Czerwiec 2005 r.
Przy okazji wyburzenia starego magazynu-spichlerza (który miał być remontowany) został odsłonięty odcinek muru miejskiego (raczej muru oporowego) - łączący się dalej z murem - parkanem (zdjęcie poniższe prawe). Widać na nim ubytki cegieł. Nie wiadomo czy nowa budowla będzie przylegać do muru? Dla zachowania tego zabytku byłoby dobrze, gdyby odcinek muru pozostał odsłonięty. Ale z rozmieszczenia fundamentów wynikać może, że na to się nie zanosi.

Resztki muru "parkanu" kiedyś przysłonięte budynkiem magazynowym z XVIII-XIX w..

Niestety, nie wykonano naprawy muru i w szybkim tempie zasłonięto go nowym budynkiem. Może dlatego, żeby ukryć brak naprawy muru. Może on z czasem stanowić zagrożenie dla wybudowanego budynku. Pod naporem ziemi przewróci się na budynek.

1. Przyłęcki M. Mury obronne miast Dolnego Śląska. Wrocław 1966
2. Przyłęcki M. Cykl artykułów w Panoramie Oleśnickiej nr 37, 39, 41, 44, 46 z 1994 r.
3. Przyłęcki M. Najcenniejsze zabytki Oleśnicy. Zapiski oleśnickie nr 2. 1995


Od autora Lokacja miasta Oleśnica piastowska Oleśnica Podiebradów Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r. Zamek oleśnicki Kosciół zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstw Drukarnie Numizmaty Książęce krypty
Kary - pregierz i szubienica Wojsko w Oleśnicy Walki w 1945 roku Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasłużeni dla Oleśnicy Artyści oleśniccy Autorzy Rysowali Oleśnicę
Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie Recenzje Bibliografia LinkiZauwazyli nas Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Odeszli

Szukam sponsora do wydania ksiażki o zamku oleśnickim
CIEKAWOSTKI ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI