M. Herden

Max Herden - oleśnicki fotografik
Uzupełniono 30.12.2010 r. , 03.04.2011 r.

Każdy, zajmujący się zdjęciami i widokówkami Oels, spotyka się z nazwiskiem Max Herden. Był to fotograf, wydawca widokówek i handlowiec, zaczynający swoją karierę jeszcze w latach dziewięćdziesiątych XIX w., o czym świadczy zdjęcie wykonane w 1893 r. Niżej na rewersach fotografii widać, że M. Herden miał swój pierwszy "warsztat" na dalekim wówczas przedmieściu.

Powyższe dwie fotografie otrzymałem 30.12.2010 r. od Bogusława Szybkowskiego z Wydawnictwa MS z Opola. Dziękuję!

Jak wynika z powyższych rewersów, Max Herden musiał "przejść" przez atelier przy Ohlauerstrasse 29 (ob. 3 Maja 29), czyli wówczas na dalekim przedmieściu. Wcześniej używał go Adolf Pick (wzmiankowany w 1881 r.), potem Fr. Baltes (wzmiankowany w 1883 r. ), być może, że potem przejął Otto Kupke (zdjęcie bez daty) lub ktoś inny. Około 1890 r. zapewne przejmuje to "przechodnie atelier" Max Herden.

Nie wiadomo, kiedy M. Herden przenosi się bliżej centrum miasta, ale musiało to być ok. 1899-1900 r. Wtedy wybudowano dom ul. Wilhelmstrasse2 (Sienkiewicza 2). do którego przeniósł swój zakład fofograficzny. Być może, że kolejnym fotografem zajmującym "przechodnie atelier" na ul. 3 Maja był Max Bergel (wzmiankowany tam w 1921 i 1927 r.).


Dom przy Wilhelmstrasse 2, w którym M. Herden miał swoje atelier. Prawdopodobnie na parterze. Z lewej strony jeszcze nie widać dobudowanego domu nr 1.	Reklamy Herdena.

Dobudowany dom nr 1 - kolejne miejsce atelier M. Herdena. Z lewej widoczna kolejna dobudówka - nr 10 przy Magazinstrasse 10.

Po wybudowaniu sąsiedniego domu o nr 1 - przenosi się tam i adres pojawia się na rewersie fotografii. Być może, że powodem przenosin jest zbyt duży czynsz, a może innym mieszkańcom przeszkadzały głośne "wędrówki ludów" chcących się uwiecznić u Herdena. Mieszkał w tym domu m.in. burmistrz Oleśnicy.

W 1905 roku wynajmuje najprawdopodobniej cały nowowybudowany dom przy Magazinstrasse 10, który później (po ustanowieniu ulicy poświęconej Gustawi Freytagowi - znajduje się przy Gustaw-Freytag strasse nr 2 (Obecnie Pocztowa 2), czyli obok domu przy Sienkiewicza 1. Nad wejściem do domu umieszcza swój monogram MH i datę umiejscowienia firmy 1905 r. Jeszcze zakład istniał w 1921 r. (właścicielem budynku był Hans Pflanz).

Oprócz zdjęć w atelier, M. Herden wykonuje je także w terenie, w miejscach ważnych zdarzeń. Np. słynne zdjęcie z zawalenia kościoła św. Jana z 1905 r., zdjęcia z otwarcia krypty Wirtembergów. Trafiają one do gazet i książek. Duża część trafia na widokówki.

Prawdopodobnie M. Herden modernizuje dom w celu zwiększenia możliwości wykonywania zdjęć. Z tyłu domu wykonał dwa nasłonecznione studia. Jedno z nich istnieje do dzisiaj jako weranda, drugie zostało jakoby zburzone w latach 60-tych. Na parterze mieścił się sklep fotograficzny. Ma także filie m.in. w Namysłowie, Bierutowie i Miliczu. Prawdopodobnie współpracuje z żoną lub siostrą, która prowadzi także zakład fotograficzny przy Magazinstrasse 11 (Kilińskiego11 - czyli w domu obok).

Wg Bogusława Szybkowskiego z Opola - fotografem był wówczas w Opolu Reinhard Herden, mający atelier w latach 1898-1911. Także w Strzelinie pracował fofograf H. Herden, którego atelier mieściło się przy ul. Munsterberger Str. 13 przed 1900 rokiem. Pan Bogusław stara się ustalić, czy między nimi występują powiązania rodzinne.

W 1935 r. jest wymieniany pod tym samym adresem Specjalny Dom Fotograficzny (Photospezialhaus) Maxa Herdena. Budynek jest dalej własnoscią H. Pflanza. Prawdopodobnie zakład istniał do 1945 r., o czym świadczą liczne "zdobycze fotograficzne" z tego zakładu, znajdowane jeszcze w końcu lat 40-ych obok zakładu. Nie wiadomo, kiedy Max Herden zmarł (zakończył praktykę), gdyż daty na widokówkach nie są miarodajne.

Nieco zamieszania wnoszą informacje, że Herden Gertruda w 1921 jest wymieniana jako wdowa po fotografie. To może oznaczać, że Herden zmarł przed 1921 rokiem, a nazwisko wymieniane w reklamach w 1927 i w 1935 roku, należy traktować jako zachowaną markę zakładu(?).

W trakcie wojny dom nie ucierpiał. Powojenni mieszkańcy też go nie zdewastowali. Zachowała się stolarka drzwiowa i nawet kafelki na podłodze. Jego obecny właściciel - Roman Kubów włożył wiele pracy w odnowienie domu pod nadzorem konserwatora zabytków. Na uwagę zasługują odtworzone drzwi i stolarka okienna. A nawet kraty wykonane w stylu epoki. Po zakończeniu remontów będzie to jeden z piękniejszych odrestaurowanych domów.

W 2010 r. dom ten zmienił właściciela, na także dbającego o zachowanie jego zabytkowego stanu. Przeszkadzają temu zbieracze "złomu", którzy kradną okucia drzwi nie bacząc na ich zabytkowy charakter i duży wkład pracy właściciela domu.

W "Domu M. Herdena" nastapią zmiany. W porozumieniu z konserwatorem zabytków, w lewym skrzydle zostanie wybity otwór do umieszczenia dodatkowej witryny, która będzie analogiczna do już istniejącej. Także okno, na bocznej ścianie, nie pasujące architektonicznie do pozostałych (metalowa rama) - zostanie również wymienione. Takie wyjaśnienia przysłał właściciel budynku, w odpowiedzi na pojawiające się informacje, że zmienia jego widok bez uzgodnienia z konserwatorem zabytków.

Tondorf Gustaw - Zakład przy ul. Kościelnej 9. Również pod tym adresem był sklep z artykułami fotograficznymi. W Bierutowie zakład mieścił się przy Brauerstr.

Klar Max - Łużycka 3 (wg danych z 1921 r.) - nie wiadomo, czy pod tym adresem był zakład fotograficzny.

Baschinsky Arthur - 3 Maja 26 (wg danych z 1921 r.) - Pod tym adresem najpewniej nie było zakładu fotograficznego.

C. Heldberg. Ohlauerstrasse 22. Istnieje zdjęcie z podpisem zakładu fotograficznego C. Heldberg. Brak w spisach mieszkańców w 1921 i 1935 roku.

Wilhelm Schultz, Fotogeschaft, Wartenbergerstrasse 1/2 (dodała Advena z Forum Historii).

Martin Schneider, Photograf przy Storchneststrasse 11 (dodała Advena z Forum Historii).

Wydawca widokówek - Wilhelm Gamst, księgarz, artykuły papierowe, Luisenstrasse 4, Ring 29.

Feder, Karl, (Inh. W. Stolz), Ring 20, Buchhandlung, Papierwaren. Wydawca widokówek w 1899 r. Buch- Kunst- Musikalien und Papierhandlung. Moderne Leihbibliothek. Inh. Willy Stolz. Ring 20. Eingang Breslauerstrasse . Grosses Lager von moderner Geschenk-Literatur. Bestellung werden schnellstens ausgeführt.

Dane dotyczące spisu ludności wg stanu z 1921r. wg http://www.gca.ch/Genealogie/Oels/Seite_Oels.htm
Adresbuch 1935 r.
Konsultacje i opinie Witolda Englendera - znawcy starej fotografii - Galeria Ciasna


Żołnierz 6 Batalionu Jegrów. Pierwsze miejsce rozmieszczenia zakładu M. Herdena - ul. 3 Maja 29		Dwie siostry. Drugie miejsce rozmieszczenia zakładu M. Herdena - ul. Sienkiewicza 2


Zdjęcie studenta z 1893 r. www.ebay.de	Zdjęcie żołnierza z 6 batalionu strzelców sprzed 1914 r. www.ebay.de	Kobieta sprzed 1901 r. www.allegro.pl


Obecna postać domu z byłym zakładem fotograficznym Maxa Herdena	Zachowany monogram M. Herdena


Zdjęcie i nieznane logo zakładu M. Herdena ze zbiorów Marcina Piniło.


Odnowione drzwi	Szczegóły odtworzenia drzwi


Plany modernizacji.	W trakcie realizacji.