Kolumna Złotych Godów

Kolumna Złotych Godów usytuowana przy ul. Zamkowej, jest najstarszym pomnikiem Oleśnicy i najstarszym tego rodzaju na Dolnym Ślasku. Zamówiły go Stany Oleśnickie dla uczczenia Złotych Godów księcia Carla Christiana Erdmanna Württemberg-Oels i jego żony Marii Sophii Wilhelminy z hrabiów Solms-Laubach (ślub 8 kwietnia 1741 r.). Odsłonięto go 8 kwietnia 1791 r. Wykonany został według projektu architekta Karla Johanna Leysera (budowniczego m.in. obiektów w Pokoju i koszar we Wrocławiu). Wykonawcą był znany wrocławski kamieniarz Johann Martin Blacha (technologię budowy pokazał Z. Podurgiel w swojej historii rysunkowej).

Książę Carl Christian Erdmann
panujący w księstwie oleśnickim od 1744 do 1792 r.
Marie Sophie Wilhelmine
(1721-1793
). Ten link otwiera się niekiedy po kilku kliknięciach

Klasyczną formę pomnika tworzy osadzona na czworobocznym kamiennym cokole, wykonana z piaskowca koryncka kolumna, podtrzymująca mitrę książęcą o złoconych metalowych kabłąkach. Kapitel, gzyms i płyty inskrypcyjne wykonane są z niebieskiego marmuru. Wysokość pomnika wynosi 45 stóp (ok. 15 m). Na polach cokołu umieszczone były 4 medaliony wykonane z brązu. W polskim piśmiennictwie przyjmuje się, że te medaliony zostały w sposób "barbarzyński" skute po 1945 r. Być może, że ze względu na materiał, z którego były wykonane - zostały one wcześniej zużyte dla potrzeb przemysłu obronnego Rzeszy (tak jak pomnik Bismarcka).

Ogólny widok Kolumny Złotych Godów
przed 1930 roku. Widoczne medaliony

Kolumna po remoncie.
Na cokole widać puste miejsca po zerwanych medalionach
Zwieńczenie kolumny

Grzywa lwa jako obramienie medalionu
Mitra książęca z miedzi umieszczona na poduszce. Widoczony trzpień bez krzyżyka
Mitra z krzyżykiem przed 1945 r.

Medalion pary książęcej
Na medalionie usytuowanym od strony placu znajdowała się płaskorzeźba pary książęcej z profilu, pod spodem na płycie inskrypcyjnej umieszczono napis: "Dem edelsten Jubelpaare errichtet dies Denkmal am Tage seiner ehelichen Jubelfeier die Liebe der Stände den 8. April 1791" Najszlachetniejszej parze zbudowała ten pomnik miłość stanów w dniu jej małżeńskiego jubileuszu, 8. kwietnia 1791 r. (tłumaczenie Mirosław Gutowski, bardziej szczegółowe Marcin Dziedzic)

Fotomontaż medalionu z podobizną księcia, i jego żony. Z poniższej widokówki wynika, że para książęca zajmowała mniej miejsca na medalionie

Medalion z herbem księstwa
Na medalionie od strony zamku znajdował się herb książąt wirtembersko-oleśnickich, jakby wsparty na słoniu (powiększenie herbu). Umieszczenie słonia jest następstwem nadania księciu w 1736 roku orderu słonia (ze złota) przez króla duńskiego Chrystiana VI za jego zasługi dla armii duńskiej, w której książe służył (miał wtedy niespełna 21 lat i stopień generał-major). Książę tym się szczycił i nawet ten fakt umieszczał w tytulaturze (kawalerem tego orderu jest również Lech Wałęsa). Książęca para duńska często odwiedzała księcia, co znalazło odbicie w uroczystych drukach okolicznościowych, wydawanych w drukarni oleśnickiej. Co ciekawe - książę poznał swoją przyszłą żonę właśnie na dworze króla duńskiego. Książę był też kawalerem wirtemberskiego Jagdorden nadanego mu 26.08.1725:

Sentencja na płycie: "Carl Christian Erdmann, Herzog zu Würtemberg, Teck, Oels und Bernstadt, geboren den 25. Oktober 1716; regiert seit dem 15. Oktober 1744" (Carl Christian Erdmann, książe Würtembergu, Teck, Oleśnicy i Bierutowa, urodzony w dniu 25 pażdziernika 1716 roku; rządzi od 15 października 1744 roku). Książę zmarł w rok po odsłonięciu pomnika, żona przeżyła męża o rok.

Medalion z herbem księżnej

Na medalionie, po przecwnej stronie od zamku, znajdował się herb księżnej, czyli herb rodu Solms-Laubach, a na płycie napis: "Marie Sophie Wilhelmine, geborene Reichsgräfin zu Solms-Laubach, geboren den 3. April 1721 (Marie Sophie Wilhelmine, z domu hrabianka Rzeszy na Solms-Laubach, urodzona 3 kwietnia 1721 roku). Herbu tego długo poszukiwałem. Ostateczną jego postać przyjąłem z dokumentu księcia Erdmanna z 1788 r. Na ilustracji z tego dokumentu - przedstawionej z lewej - jest to prawy, górny herb, zwieńczony koroną hrabiowską. Kolory - niebieski lew na złotym (żółtym) tle. Pokazałem go niżej na medalionie. Nie wiadomo czy był na nim umieszczony w tej najprostszej postaci?

Dodano 19.09.2012.
Niżej pokazano powiększenie widokówki. Widoczne medaliony. Od lewej - płaskorzeźba herbowa Solms-Laubach - żony księcia. Z prawej płaskorzeźba popiersia pary książęcej. Dalej powinna być niewidoczna płaskorzeźba z herbem księstwa wirtembersko-oleśnickiego i kolejna - z monogramami pary książęcej. Pod medalionami widoczne napisy objaśniające, wyglądające jakby ręcznie namalowane

Dodano 03.01.2014.
Z analizy powyższej widokówki wynika, że herb na medalionie był bardziej rozbudowany niż sądziłem. Była to tarcza wielopolowa, z klejnotem, umieszczona na płaszczu książęcym. Herb ten był w formie podobny do herbu męża. Herb Solms-Laubach był pokazywany w różnych postaciach i dlatego poszukwałem jako wzoru herbu członków jej rodziny. Okazało się, że brat księżnej wybijał monety z herbem Solms-Laubach II. I ten herb przyjąłem jako wzór, przyjmując kolory z innych herbów Solms-Laubach.

Talar Christiana Augusta - brata żony księcia Erdmanna. Chociaż jest hrabią zwieńczył herb mitra książęcą
Herb księżnej Marii Sophii Wilhelminy z Solms-Laubach
jeszcze bez klejnotów

Małe rysunki XVIII wiecznych herbów utrudniają identyfikację klejnotów (kształt i kolory) w tym herbie i dlatego odtworzenie ich będzie wymagać czasu. Być może wcześniej w którejś bibliotece cyfrowej pojawi się kolorowy i duży herb Solms-Laubach II.

Dodano 12.01. 2016 r.
Dodano herb Solms Laubach II z klejnotami. Tak mógł wyglądać herb na medalionie, naturalnie w kolorze odlewu z brązu.


Medalion z monogramami pary książęcej

Na medalionie z tylnej części cokołu (od strony fosy) znajdowała się płaskorzeźba z monogramami pary książecej, zwieńczony książęcą koroną (mitrą). Poniżej napisano: "Vermählungsjubel wurde von Oelsnischen Fürsten binnen 500 Jahren nur einmal gefeiert" (Radosna uroczystość małżeńska byla obchodzona przez książąt oleśnickich w ciągu 500 lat tylko raz).

Monogramy pary książecej zostały umieszczone na dokumencie księcia Erdmanna (fragment z lewej), który został wykonany 3 lata przed wykonaniem kolumny. Czyli mógł stanowić wzór do wykonania medalionu z monogramami. Na medalionie znajdowały się litery C, C, E (monogram księcia) i M, S (monogram żony).

Monogram księżnej pojawił się na puzderku wykonanym na jej zamówienie.


Monogram księżnej Marie Sophie

Podsumowanie i wnioski
Udało się ustalić postać elementów graficznych umieszczonych na czterech medalionach. Mogłoby to stanowić podstawę ich odtworzenia i naprawy bezmyślnej (z obecnego punktu widzenia) decyzji związanej ze zniszczeniem medalionów. Można sądzić, że kiedyś może pojawić się sponsor, który zleci ich odtworzenie. Byłby to wielki sukces z zakresu renowacji zabytków. Dzięki pomocy właściciela sklepu Ksero Art Kolor z ul.Traugutta 5 i powiększenia zdjęcia, stanowiącego Jego własność, udało sie ustalić, że napisy nie znajdowały się na medalionach. Czyli napisy wykonane z brązu były umieszczone na płytach marmurowych. Wskazują na to zachowane otwory do mocowania liter rozmieszczone zgodnie z rytmem napisu. Litery tworzące napis zostały zdjęte (ukradzione, zniszczone) jeszcze przed 1900 r. (nie widać ich na widokówkach z tego okresu).

Medale z okazji złotych godów Carla Christiana Erdmanna i jego żony Marii Sophii.
Z okazji tej uroczystości wykonano dwa medale srebrne i jeden cynkowy autorstwa Antona Koeniga. Na awersie jednego pokazano kolumnę. Napisy na obu medalach były analogiczne lub zbliżone do podanych powyżej.


Pierwszy medal z okazji złotych godów Carla Christiana Erdmanna,
księcia wirtembersko-oleśnickiego, 1791 r., srebro, śr. 43 mm, waga 28,10 g.
Awers: Popiersia małżonków w lewo; wokół napis:
CARL. CHR. ERDM. H.z.O.GEB 1716 MARIA SOPH. WILH. GEB. 1721
Rewers: Na podeście kolumna z koroną, napis: DEM EDELSTEIN FURSTNPAARE
ERRICHTET DIES AM TAGE IHRER EHELICHEN JUBELFEIER DIE LIEBE
DER STAENDE DEN 8. APRIL 1791. Na postumencie cyfra rzymska L (czyli 50) w otoku



Drugi medal z okazji złotych godów Carla Christiana Erdmanna,
księcia wirtembersko-oleśnickiego, 1791 r., srebro, śr. 36 mm, waga 14,68 g.
Awers: napis analogiczny jak w pierwszym medalu. Niewielkie różnice w wykonaniu postaci i napisu.
Rewers: napis w jedenastu wierszach: HERZOGL. 50 JAHRIGES
VERMAEHLUNGS JUBILAEUM WURDE V0N OELSNISCHEN FURSTEN BINNEN 500
JAHREN NUR EINMAHL GEFEYERT DEN 8 APRIL 1791

W 2002 r. wykonano gruntowny remont pomnika i jego otoczenia. Widok z góry.   Kiedy zginął krzyżyk z zwieńczenia kolumny i dlaczego brak chęci do jego odtworzenia?

Literatura:

  1. Die Ehrensäule am Schlossplatz zu Oels. Karl Christian Krause. Oelser Heimatblatt nr 119 z 1962 r.
  2. Pięć wieków medalierstwa śląskiego. Wyd. Muzeum Śląskie w Gorlitz 1999 r. Tekst i zdjęcia F.P. Maercker
  3. Esbach F.C. Das herzogliche Haus Württemberg zu Carlsruhe in Schlesien, W. Kohlhammer 1906

Od autora Lokacja miasta Oleśnica piastowska Oleśnica Podiebradów Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r. Zamek oleśnicki Kościół zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstw Drukarnie Numizmaty Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Wojsko w Oleśnicy Walki w 1945 roku Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasłużeni dla Oleśnicy Artyści oleśniccy Autorzy Rysowali Oleśnicę
Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie Recenzje Bibliografia Linki Zauważyli nas Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Odeszli Opisy wybranych miejscowości
CIEKAWOSTKI ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI

Podczas obchodów Złotych Godów Superintendent Gotlieb Ringeltaube pobłogosławił książęcą parę. Kolację wydał szef oleśnickiego Regimentu Huzarów. Z okazji tych uroczystości, w wielkiej jadalni na zamku 8 kwietnia 1791 roku, odbyło się przedstawienie teatralne.

Superintendent Gotlieb Ringeltaube był w latach 1777-1785 proboszczem ośmiotysięcznej gminy luterańskiej w Warszawie. Po jego powołaniu do Oleśnicy na superintendenta, król Stanisław August Poniatowski podarował mu wóz podróżny, z którego wcześniej sam korzystał. W 1792 r. został zwierzchnikiem kościoła ewangelickiego na Pomorzu.
Pochówki w Pokoju - http://www.worldhistory.de/wnf/navbar/wnf.php?oid=9943&sid=12a12f8c9509c52bb6c5597054731037