Marek Nienałtowski
Furta Żydowska w murach obronnych Oleśnicy

W historii niektórych miast wspomina się o odrębnych dzielnicach (koloniach) zamieszkałych przez mieszkańców wyznania mojżeszowego. W tych dzielnicach, leżących najczęściej przy murach miejskich i otoczonych płotem (a niekiedy murem), istniała synagoga, łaźnia, rzeźnia koszerna oraz szkoła [1]. Wspomina się, ale bardzo rzadko, o istnieniu oddzielnych bram lub furt umożliwiających wyjście Żydów poza mury miasta. Tylko przez nie mogli wychodzić poza miasto i poprzez nie wchodzić do swojej dzielnicy

O furcie żydowskiej w Oleśnicy mówią przekazy historyczne. Również istniała jeszcze furta młynarska (obok młyna przy obecnej ul. Młynarskiej), przez którą przechodziła obsługa młyna. O jej zamurowaniu wspomina się w trakcie wojny trzydziestoletniej i chyba nie została później powrotnie uruchomiona. O zamurowaniu furty żydowskiej nie wspomniano.

Furta Żydowska, a dokładniej budowla zabezpieczająca jej działanie, została wybudowana zapewne z pieniędzy gminy żydowskiej. Musiała mieć solidną konstrukcję, zapewniać pomieszczenie dla strażnika i stanowiska obserwacyjno-strzeleckie oraz bezpieczne zamknięcie (może podwójne: jedno na wejściu do budowli i drugie w murze). Czyli nie była to prosta "dziura" w murze zamykana na drewniane wrota, a jakaś typowa budowla obronna.

Na sztychu z wydawnictwa M. Meriana z ok. 1650 r. (i Meisnera z ok. 1620 r.) pokazującego panoramę Oleśnicy, uwagę zwraca budowla podobna w kształcie do niedalekiej Bramy Mariackiej, przylegająca do muru kurtynowego w okolicach, gdzie miałaby istnieć dzielnica żydowska w różnych okresach historii miasta. Pokazałem ją na poniższej ilustracji. Nie wiadomo kiedy ją wybudowano i kiedy rozebrano. Na sztychu Ch. Wincklera z 1730 r. już nie jest pokazywana.


Fragment Panoramy Oleśnicy, sztych z wydawnictwa M. Meriana z ok. 1650 r.
Strzałką oznaczyłem budowlę, która mogła być związana z murem
kurtynowym i mieć charakter obronny


Fragment fosy w miejscu gdzie mogła znajdować się Furta Żydowska
na zewnątrz murów. Nie wiadomo jak pokonywano fosę zalaną wodą.
Żydzi musieli wybudować prostą drewnianą kładkę, szybko rozbieralną
w przypadku zagrożenia

Żydzi po 1740 r., osiedlali się na swoich dawnych historycznych terenach w Oleśnicy i wybudowali w 1840 r. Nową Synagogę.


W okolicach tego otworu stała Nowa Synagoga. Widok od strony miasta.

Pomimo, że różne antyżydowskie prawa traciły na znaczeniu, szczególnie po 1808 r., jakaś furta mogła dalej spełniać swoją uprzednią funkcję - dawać możliwość wyjścia poza mury i wejścia spoza murów do synagogi. Niedługo to trwało, gdyż szybko stali się jedną z bardziej aktywnych ekonomicznie grup mieszkańców Oleśnicy i zamieszkali w Rynku oraz w jego najbliższych okolicach. Furty stały się niewielkimi przejściami w murach.

Wnioski i uwagi

1. Mrozowicz W., Wiszewski M. Olesnica od czasów najdawniejszych po wspólczesnosc. Atut Wroclaw 2006

Od autora • Lokacja miasta • Olesnica piastowska • Olesnica Podiebradów • Olesnica Wirtembergów
Olesnica za Welfów • Olesnica po 1885 r. • Zamek olesnicki • Kosciól zamkowy • Pomniki • Inne zabytki
Fortyfikacje • Herb Olesnicy • Herby ksiestw • Drukarnie • Numizmaty • Ksiazece krypty
Kary - pregierz i szubienica • Wojsko w Olesnicy • Walki w 1945 roku • Renowacje zabytków
 Biografie znanych osób • Zasluzeni dla Olesnicy • Artysci olesniccy • Autorzy • Rysowali Olesnice
Fotograficy • Wspomnienia osadników • Mapy • Co pod ziemia? • Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa olesnickie • Recenzje • Bibliografia • Linki • Zauwazyli nas • Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki • Fotografie miasta • Rysunki • Odeszli • Opisy wybranych miejscowosci
CIEKAWOSTKI • ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOSCI