Marek Nienałtowski
"W postęp. Monografia Liceum Słowackiego w Oleśnicy (1945-2025)"
12.01.2026 r.

Na 80-lecie oleśnickiego Liceum Ogólnokształcącego im. Juliusza Słowackiego musiało pojawić się kolejne okolicznościowe wydawnictwo poświęcone jego historii. Zapewne dyrektor Marzena Helińska chciała, aby to wydawnictwo miało poziom naukowy i jednocześnie było ciekawe dla wszystkich, nie tylko dla absolwentów. Jego tekst mógł napisać ktoś, kto zna dobrze historię Liceum, ma doświadczenie nauczycielskie, bierze czynny udział w przemianach politycznych ostatnich lat, ma "dobre pióro", jest autorem innych książek i dobrze byłoby, aby był absolwentem liceum. Nieprzypadkowo dyr. M. Helińska zleciła napisanie monografii Krzysztofowi Dziedzicowi, który te wymagania spełniał.

Bowiem w 1979 r. zakończył oleśnickie liceum, ale od dziecka uczestniczył w jego życiu, towarzysząc ojcu, który był w nim nauczycielem. W 1984 r. z wyróżnieniem zostaje magistrem filologii polskiej. 15 lutego 1985 r. rozpoczyna pracę w tym liceum jako polonista. 4 lata później bierze czynny udział w przemianach politycznych (Solidarność) i staje się od 1990 r. też dziennikarzem "Gazety Oleśnickiej". W końcu 1995 r. rezygnuje z pracy w charakterze nauczyciela - zajmując się wydawaniem i redagowaniem gazety o nowej nazwie "Panorama Oleśnicka". W obu gazetach pojawiało się ponad 30 artykułów poświęconych sprawom oświaty, nauczycielom, szkołom i również Liceum.

Nowa monografia częściowo uzupełnia wcześniejsze wydania z 30., 50. i 60-lecia, oparte na wspomnieniach nauczycieli i uczniów. Natomiast nowa w głównej części oparta jest na szkolnym archiwum, archiwum Instytutu Pamięci Narodowej i archiwach innych jednostek. Dzięki temu odkryto nieznane nawet w środowisku I LO fakty.

Główną część monografii stanowi rozdział "Historia szkoły. 1945-2025" i zajmuje on 214 stron (cała książka liczy ich 360). Lata 1945-2000 są opisane szczegółowo jak tylko to było możliwe, z zachowaniem rocznej chronologii. Od roku 2000 jest to zrobione w formie skrótowej, jako typowe kalendarium wstępnie oparte na pracy uczniów klasy IVc pod kierunkiem nauczyciela historii Przemysława Strzelca i nauczyciela-bibliotekarza Marty Faigi.

Historyczny opis każdego roku liczy średnio 3-4 strony tekstu. W nim wymieniono nazwiska dyrektorów i nauczycieli poszczególnych przedmiotów, wychowawców, opiekunów, kierowników internatu, lekarzy szkolnych, księgowe, sekretarki, a nawet woźnych. Już 1945/1946 r. wymienia się nazwiska pierwszych uczniów m.in. zapomnianego w Oleśnicy Stanisława Kokota - który zainicjował we wrześniu 1945 r. powstanie drużyny harcerskiej w liceum. Dalej wymieniono szkolne prymuski (listopad 1945), nagrodzone stypendiami. Później już pierwszych absolwentów zdających maturę, a zatem już często uczniów wyróżniających się w różnych konkursach, festiwalach, olimpiadach, nauce, sporcie, występach artystycznych, teatralnych itp. Laureatów olimpiad i konkursów wymieniono na stronie 309-312, a z Nagrodami Słowaka na stronie 313-314.

Na szczególne wyróżnienie w monografii zasługują widoczne w dole każdej strony naukowe przypisy dotyczące m.in. dalszych losów poszczególnych nauczycieli i uczniów. K. Dziedzic musiał się dobrze napracować, aby ich znaleźć. Wielu z nich ze znaczącymi osiągnięciami zawodowymi, a często z tytułami profesorów lub/i stopniami naukowymi - co może też świadczyć o wysokim poziomie nauczania w oleśnickim liceum.

Trudno jest streścić na stronie internetowej całość monografii. Czytelnicy najpewniej zobaczą, że w historię liceum przez długi czas wplątywała się polityka. W wielkim skrócie: 1950/51- nastał dyrektor ze średnim wykształceniem, moralność socjalistyczna, 1952/53 r. - obchody śmierci J. Stalina, stalinizm, 1956/57 r. - "Odwilż", przywrócenie religii, koniec Związku Młodzieży Polskiej, niedługo potem powstał Związek Młodzieży Socjalistycznej. 1959/60 r. - Liceum staje się szkołą świecką, 1973/74 r. - wychowanie w rodzinie socjalistycznej, 1980/81 r. - powstanie koła Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność", wszyscy nauczyciele deklarują wstąpienie do NSZZ i występują z ZNP. 1981/82 r. - Stan Wojenny, wizyty komisarza wojskowego, 1988/89 r. - obrady "Okrągłego Stołu". W Oleśnicy odrodzenie NSZZ "Solidarność" Oświaty i Wychowania. Przewodniczący Komisji Międzyzakładowej - K. Dziedzic. Szkoła ma być uspołeczniona, świecka, apolityczna i demokratyczna. 1990/91r. - nauczanie religii wraca do szkół. Uczęszcza na nią 98% uczniów. 1992/93 r. - strajk nauczycieli, opóźniona matura, 2000/2001 r. - w szkole odbyły się prawybory prezydenta RP w ramach akcji "Młodzi Głosują" zdecydowanie wygrał Aleksander Kwaśniewski 48,6%. Szerzej i głębiej opisał ten okres historii K. Dziedzic.

Od strony 226 zaczynają się wybrane tematy:

• Patron szkoły, który okazał się pomyłką (s. 229-234).
• Tajemnica pierwszego dyrektora (s. 235 - 247).
• Uczeń nr 1 - Ireneusz Bartosik - jego historia.
• Niezwyczajne życie poliglotki (s. 258-262).
• Tu działa wróg. Historia siostry Kądziołki (s. 263 - 267).
• Zagadka pierwszej kroniki (s. 268 - 270).
• Z Wilna do Oleśnicy (siostry Malinowskie) (s. 271 - 273).
• Nauczyciele prosto z liceum (s. 274 - 275).
• Młodość znaczy przyjaźń. Historia licealnej HSPS (1974-1980) (s. 276- 289).
• Najaktywniejszy zawodowo i Towarzysko (Józef Bibik) (s. 290 - 293).
• Uśmiechnij się choć raz. Historia "Ogników" (s. 294 - 297).
• My tu gramy bez protekcji. Historia Salonu Satyrycznego "Struś" (s. 298 - 304).
• Krótka historia eksperymentu (s. 305- 306).
• Uhonorowani na sztandarze (s. 307 - 308).
• Laureaci olimpiad i konkursów (s. 309 - 312).
• Nagroda Słowaka (s. 313 - 314).
• Kadra pedagogiczna 2024 -2025 (s. 315 - 316).
• Szkoła w 2025 roku (s. 317 - 321).
• Pierwszy dyrektor - absolwent (s. 322).
• Pandemia w szkole. Proszę uspokoić uczniów (s. 323 - 328).
• Ukraińska klasa. Serdecznie Witamy! (s. 329 - 331).
• Spis nauczycieli (s. 332 - 334).
• Pracownicy administracji, pracownicy obsługi (s. 335).
• Spis absolwentów (s. 336 - 362).
• Bibliografia, źródła.
• Nota o autorze
  

Wstęp napisała Wioletta Efinowicz - Starosta Oleśnicka i Adam Horbacz - Burmistrz Miasta Oleśnicy

Przedmowę w imieniu wydawcy napisała Anna Zasada - dyrektor Oleśnickiej Biblioteki Publicznej im. M. Reja oraz Marzena Helińska - dyrektor I Liceum Ogólnokształcącego im. J. Słowackiego

Wydawcą książki jest Oleśnicka Biblioteka Publiczna im. Mikołaja Reja.
Współpraca I Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego w Oleśnicy
Dofinansowano ze środków Powiatu Oleśnickiego

MN. Dodam, że bardzo mi się podobało powiedzenie któregoś z dawnych nauczycieli "Pokochaj Śląsk - zaczynając od Oleśnicy". Pisząc o monografii nie wspomniałem o tym, że wielokrotnie odbywały się w Liceum konkursy wiedzy o Oleśnicy. Koło historyczne przeszkoliło do roli przewodników (po Oleśnicy) 18 uczniów. Koło pracowało nad przygotowaniem przewodników historycznych po zabytkach Oleśnicy. Tematy konkursów o Oleśnicy powtarzały się kilkukrotnie. UM i inne instytucje wielokrotnie urządzały konkursy o historii Oleśnicy. Od wielu lat UM nie organizuje konkursów. Ostatni chyba był w 2016 lub 2017 r. za czasów Burmistrza M. Kołacińskiego.

Od autora • Lokacja miasta • Oleśnica piastowska • Oleśnica Podiebradów • Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów • Oleśnica po 1885 r. • Zamek oleśnicki • Kościół zamkowy • Pomniki • Inne zabytki
Fortyfikacje • Herb Oleśnicy • Herby księstw • Drukarnie • Numizmaty • Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica • Wojsko w Oleśnicy • Walki w 1945 roku • Renowacje zabytków
Biografie znanych osób • Zasłużeni dla Oleśnicy • Artyści oleśniccy • Autorzy • Rysowali Oleśnicę
Fotograficy • Wspomnienia osadników • Mapy • Co pod ziemią? • Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie • Recenzje • Bibliografia • Linki • Zauważyli nas • Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki • Fotografie miasta • Rysunki • Odeszli • Opisy wybranych miejscowości
CIEKAWOSTKI • ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI