Marek Nienałtowski
Powstaje Lapidarium w Oleśnicy
23.09.2021 r.

Tytułem wstępu

ZBK z Oleśnicy ogłosił przetarg. W ogłoszeniu napisano MT.480.109.2021 Utwardzenie powierzchni gruntu pod urządzenie Lapidarium - przeniesienie z obszaru miejskiego pozostałości po płytach nagrobnych byłych mieszkańców Oleśnicy.

Dlatego chciałbym przypomnieć czym jest lapidarium. Lapidarium (lapidarius - kamienny) - miejsce przechowywania i prezentowania okazów kamieni naturalnych i kamiennych fragmentów elementów architektonicznych oraz rzeźb, nagrobków, pomników itp., mających walory artystyczne lub/i historyczne.

Czyli w naszym lapidarium powinny znaleźć się kamienne nagrobki (płyty nagrobne), fragmenty płyt nagrobnych, fragmenty pomników nagrobnych (macew) - z byłych cmentarzy niemieckich i żydowskiego. Dawne kamienne fragmenty architektoniczne odkopane, wyciągnięte z rzeki czy stawu, elementy pomnika cesarza Fryderyka III, dawny Pomnik Jegrów i potem milicjantów oraz inny pomnik poniemiecki, gdy już wybudowany zostanie Polski Pomnik. Element pomnika żołnierskiego już jest przewidziany w centrum Lapidarium (granitowy cokół z rozebranego Pomnika Czynu Żołnierskiego). Czy do Lapidarium trafią fragmenty płyt epitafijnych usuniętych z kościoła św. Jana po katastrofie w roku 1905? Niektóre są zakopane obok zamku. W kościele św. Jerzego znajduje się płyta nagrobna. Obok kościoła są prawdopodobnie zakopane inne płyty. Co z nimi zrobić? Powinny być eksponowane, tylko gdzie?

Lapidarium ma być naszym rozliczeniem z niechlubną przeszłością związaną z niszczeniem cmentarzy. Może jednak służyć promocji miasta, stanowić wzorzec dla innych miast oraz lekcję historii dla uczniów szkół oleśnickich.

Projekt Lapidarium w Oleśnicy

Powstanie Lapidarium zawdzięczamy powstaniu Oleśnickiego Budżetu Obywatelskiego i oleśniczaninowi, który je zgłosił (niestety nie mogę odnaleźć nazwiska). Inaczej lapidarium za czasów rządów burmistrza Bronsia nie mogłoby powstać. Lapidarium oleśnickie będzie miało chyba najwięcej eksponatów z byłych cmentarzy, dlatego nie jest błędem, że znajdzie się na terenie byłego cmentarza ewangelickiego. Będzie też w pobliżu Pomnika Pamięci Pokoleń - czyli te dwa elementy będą tworzyły symboliczną jedność.

Niżej pokazałem rysunek projektu lapidarium wykonanego przez Janusza Supersona i znajdującego się na witrynie Zakładu Budynków Komunalnych.

Z poniższego rysunku wynika, że Lapidarium będzie miało kształt koła o średnicy 20 metrów. Jego centrum (o średnicy 2 m) będzie stanowiła pryzma kamieni - otoczaków. Na poniższym rysunku widać, że znajduje w rogu ulic Wojska Polskiego i Cmentarnej oraz w odległości 36 m od Pomnika Pamięci Pokoleń. Ogrodzenie będzie wykonane z łańcucha, zamocowanego do słupków o wysokości 50 cm. Do środka będą prowadzić dwa wejścia o szerokości 2 m. Przy nich znajdą się z granitowe płyty tekstem informacyjnymi w j. polskim i niemieckim.


W środku koła będą stać tablice nagrobne. Pokazano znaczną rezerwę na montaż płyt,
kóre pojawią sie przy rozbieraniu kolejnych obudów trawników


Nazwa firmy projektującej i nazwiska projektanów


Rozmieszczenie płyt nagrobnych względem siebie i obrzeża

Niżej pokazałem górną część granitowej płyty informacyjnej, która będzie stać przed dwoma wejściami.


Widać różnorodne błędy wymagające poprawek. Cudze łatwiej zauważyć niż swoje

Wnioski:

  1. Ważne dla miasta i historii projekty mogą powstawać dzięki Oleśnickiemu Budżetowi Obywatelskiemu.
  2. Oleśnickie lapidarium jest dobrze rozwiązane i może być wzorcem dla innych miast.
  3. Pomniki, które dwukrotnie zmieniały swoje przeznaczenie powinny znaleźć się w lapidarium.
  4. Elementy rozebranego pomnika cesarza Fryderyka III powinny też trafić do tego miejsca, bo są one także świadkiem zmian historii.
  5. Inne elementy kamienne umieszczane w Lapidarium (niż związane z cmentarzami) mogą niwelować niekorzystny obraz oleśniczan jako niszczycieli cmentarzy.
  6. Należy podjąć decyzję co do losu cennych kamiennych epitafiów (lub ich części) pochodzących z katastrofy kościoła św. Jana w 1905 r. Czy mają trafić do lapidarium, muzeum, czy pozostawać zapomniane?

 

Co pisałem o lapidariach i płytach nagrobnych:

https://www.olesnica.nienaltowski.net/Olesnickie_lapidarium.htm

Czy czas na lapidarium oleśnickie?

Lapidarium w Dobrej

Lapidarium w Bierutowie

Lapidarium w Wabienienicach

Lapidarium w Bystrem (fot. Krzysztof Dziedzic)

Wysypiska płyt nagrobnych

Każdy musi leżeć pod Oskarem Seidelem

Ostateczny koniec kirkutu oleśnickiego

Rozbite płyty nagrobne?

Zakopane tablice nagrobne

Płyta ngrobna odnaleziona

 


Od autora • Lokacja miastaOleśnica piastowskaOleśnica PodiebradówOleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r.Zamek oleśnicki Kościół zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstwDrukarnie NumizmatyKsiążęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Wojsko w Oleśnicy Walki w 1945 roku Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasłużeni dla OleśnicyArtyści oleśniccy Rysowali Oleśnicę
Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie Recenzje • BibliografiaLinkiZauważyli nas Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Odeszli Opisy wybranych miejscowości
CIEKAWOSTKI ZWIEDZANIE MIASTA BEZ PRZEWODNIKA....
NOWOŚCI