Z lewej wieża zamkowa, z prawej skrzydło wschodnie
zamku [1]
Marek Nienałtowski
Stanowiska strzeleckie na zamku oleśnickim
08.06.2026 r.
W zamku oleśnickim, a dokładniej w wieżyczce schodowej, istniały dwa, najpewniej historyzujące stanowiska strzeleckie. O jednym pisałem w swojej książce o zamku oleśnickim wydanej przez ówczesną Bibliotekę i Forum Kultury w 2017 r. [2]. Dlatego zacznę od tego stanowiska strzeleckiego, o którym jeszcze nie pisałem.
W 1837 r. jeszcze go nie było. W tym miejscu istniał komin, widoczny poniżej. Musiałem go oznaczyć strzałką, aby był widoczny.
Z lewej wieża zamkowa, z prawej skrzydło wschodnie
zamku [1]
W 1893 r. też go nie było, ale istniała ilustracja pokazująca komin z boku.
Widoczny jest komin [3]
Około 1897 r. pojawia się niewielka budowla z otworem wskazującym prawdopodobnie na stanowisko strzeleckie. Można tak sądzić, gdyż z drugiej strony tej budowli znajdują się 4 takie otwory, ale już wskazujące na typowe otwory strzelnicze.
 |
 |
Budowla z attyką i otworem strzeleckim [3] |
Po 1945 r. dalej istnieje [3] |
Strzałką pokazałem rozmieszczenie stanowiska strzeleckiego na tle
skrzydła wschodniego i wieży zamkowej [3]
Z drugiej strony pokazanej wyżej budowli istnieje podobna, ale szersza budowla, także z attyką, znajdująca się w zwięńczeniu tzw. wieżyczki schodowej. Posiada ona cztery stanowiska strzeleckie. Do 1905 r. wspomniana wieżyczka spełniała ważną rolę - była łącznikiem pomiędzy skrzydłem wschodnim, wieżą i skrzydłem północnym.
 |
 |
Rozmieszczenie wieżyczki schodowej względem skrzydła wschodniego i wieży zamkowej [2]. Na tym zdjęciu i kolejnym - widać w jej zwieńczeniu cztery typowe otwory strzelnicze |
Widać wejście do wieżyczki schodowej. W przyziemiu znajdował się magazyn. Na parterze było wejście do wieży. Na I piętrze wejście do skrzydła wschodniego i do wieży. Na II piętrze - wejście do skrzydła wschodniego [2] |
Nie wiadomo, kiedy wybudowano omawianą wieżyczkę schodową. Po wybudowaniu skrzydła wschodniego (1585 r.) przewidziano masztalernię w piwnicy na 40 koni. Konie miały wchodzić do piwnicy znajdującej się na poziomie niższym o 2,5 m., po rampie o długości 9 m. Wówczas rampa dla koni (głęboki rów) utrudniałyby wejście do wieżyczki schodowej. Widać to na poniższym rysunku.
Pochyła rampa dla koni utrudniałoby wejście do wieżyczki [2]
Można sądzić, że wieżyczkę wybudowano po objęciu zamku przez Wirtembergów i po usunięciu koni z zamku, co nastąpiło w 1662 r. Wskazuje na to też użyta inna cegła przy budowie wieżyczki niż przy budowie skrzydła wschodniego [2].
Niżej pokazano zewnętrzny mur platformy strzelniczej na szczycie wieżyczki schodowej.
 |
 |
Szczyt zwieńczony attyką, a niżej historyzująca platforma strzelnicza na 4 stanowiska (jedno dalej z boku). Przed 1891 r. była ona odkryta od góry, potem przykryta stropem [2] |
Widok z góry na platformę strzelniczą przykrytą stropem - widoczny właz serwisowy i grzybek - odpowietrznik strzelnicy[2] |
Na dwóch przekrojach skrzydła wschodniego i wieży zamkowej pokazałem, jak zmieniał się przekrój wieżyczki schodowej. Uwaga. Nie widać schodów, bo po 1905 r. już zostały usunięte. Na pokazanych planach z 1975 r. nie są ujęte.
Widać zarys wieżyczki schodowej 1-go piętra. Ze schodów wieżyczki wchodzono
poprzez drzwi w lewo
do skrzydła
wschodniego. Idąc od schodów
w prawo - wchodzono do wieży, z wieży dalej
do skrzydła północnego [2]
Tutaj istnieje tylko jedno wejście ze schodów wieżyczki schodowej - tylko w lewo
do sali kinowej, a stamtąd dalej [2]
Jak powstała historyzująca platforma strzelnicza - na wieżyczce schodowej II piętra (pokazanej wyżej) nadbudowano mur (jego wysokość zależała, czy zakładano pozycję strzelecką stojącą, czy leżącą) i od strony zewnętrznej zamku wykonano 4 otwory. Natomiast od strony wewnętrznej zamku (na rysunku wyżej - pokazanej strzałką skierowaną w dół) - wykonano 1 otwór strzelniczy. W tym miejscu było zbyt wąsko, był ograniczony kąt strzelania i chyba nie wykonano typowego otworu strzelniczego. A może to był tylko otwór doświetlający pomieszczenie? A może wietrzący pomieszczenie od gazów prochowych - wszędzie tam, gdzie się strzela należy przewidzieć wentylację. Jak projektowano tę platformę, to chyba nikt nie sądził, że będzie kiedykolwiek użyta. Miała przypominać o obronnym niegdyś charakterze zamku oleśnickiego. Umieszczona attyka jest analogiczna od obu stron.
W 1905 r. w istniejącej wówczas bramie wjazdowej do zamku oleśnickiego umieszczono nową klatkę schodową, która wykonuje wcześniejsze funkcje wieżyczki schodowej. Od tego czasu wieżyczka przestała być używana i dlatego rozebrano w niej schody (pozostał po nich ślad). Natomiast podesty posłużyły do wykonania podręcznych magazynów, nie połączonych z wieżą zamkową. Prawdopodobnie do platformy strzelniczej już nie ma dostępu.
Literatura:
Od autora • Lokacja miasta • Oleśnica piastowska • Oleśnica Podiebradów • Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów • Oleśnica po 1885 r. • Zamek oleśnicki • Kościół zamkowy • Pomniki • Inne zabytki
Fortyfikacje • Herb Oleśnicy • Herby księstw • Drukarnie • Numizmaty • Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica • Wojsko w Oleśnicy • Walki w 1945 roku • Renowacje zabytków
Biografie znanych osób • Zasłużeni dla Oleśnicy • Artyści oleśniccy • Autorzy • Rysowali Oleśnicę
Fotograficy • Wspomnienia osadników • Mapy • Co pod ziemią? • Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie • Recenzje • Bibliografia • Linki • Zauważyli nas • Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki • Fotografie miasta • Rysunki • Odeszli • Opisy wybranych miejscowości
CIEKAWOSTKI • ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI