Odnaleziono elementy ołtarza z kościoła cmentarnego w Bierutowie - czy wrócą?
Kolejny raz historyk sztuki dr Piotr Oszczanowski odkrywa zagadki historii księstwa oleśnickiego. Niżej o ołtarzu z kościoła cmentarnego i o jego powojennych losach w oparciu o opis i ilustracje P. Oszczanowskiego.
Po śmierci Karola II Podiebrada następuje podział księstwa i na Bierutowie zasiada jego starszy syn Henryk Wacław. Jednocześnie wtedy rozpoczyna się wojna trzydziestoletnia, w której książę był mocno zaangażowany na polu wojskowym, organizacyjnym i dyplomatycznym. Pomimo tego starał się dbać o rozwój kulturalny (sztuka, muzyka, nauka) swojego miasta rezydencjalnego. Od samego początku (1622 r.) wspierał, także finansowo, budowę nowego kościoła cmentarnego pw. Św. Trójcy, który powstawał z inicjatywy rajcy bierutowskiego Ernesta Karnickiego.
Uwaga: Wg Herbarza Szlachty Śląskiej t. III. s.303. Ernest Karnicki (Karnitzki) był szlachcicem herbu Kietlicz, członkiem rady księcia Henryka Wacława. Przez 15 lat był sędzią ziemskim i dworskim bierutowskiego okręgu sądowego, właścicielem Pawłoszewa k. Wołowa. Został postrzelony 23.09. 1622 r. przez muszkieterów. Zmarł 20.09.1623 r. i został pochowany w kościele parafialnym w Bierutowie.
Mimo poświęcenie kościoła w 1631 r., dopiero 6 lat później umieszczono w nim ołtarz. Najprawdopodobniej intencja jego powstania była związana ze stanem błogosławionym młodej żony i oczekiwaniem na urodzenie długo oczekiwanego potomka - kontynuatora rodu Podiebradów.
Na powyższej ilustracji pokazano ołtarz- tryptyk kościoła pw. Św. Trójcy. Wykonawcą jego był w 1637 roku anonimowy malarz śląski. Wymiary ołtarza wynosiły 193 na 133 cm. Fundatorem dekoracji malarskiej ołtarza był mieszczanin bierutowski Christoph Heinrich. Jednak patronem tej fundacji był najpewniej książę Henryk Wacław.
Pierwotnie w zwieńczeniu ołtarza istniały trzy herby. Zrozumiałe jest, że środkowy i najokazalszy - to herb księstwa ziębicko-oleśnickiego Podiebradów, którego księciem na Bierutowie był Henryk Wacław. Boczne, to zapewne (jak to było w zwyczaju) - herby pierwszej i drugiej żony. Poniżej herbów znajdowały się dwie tablice inskrypcyjne, na górnej z nich znajdował się tekst, który P. Oszczanowski przedstawił w całości:
AD HONOREM DEI
ILLUSTRIMUS ET EXCELLENTISSIMUS PRINCEPS AC DOMINUS, DOMIN.
HENRICUS WENZESLAUS S. ROM. IMPERII PRINCIPES MONSTERBER-
GENIS. DUX SIL. OLSNENSIS ET BERNSTADIENSIS, COMES GLACIENSIS, STERN-
BERG A , JAISCHWITII ET MESIBORI DOMIN. S. ROM. C A S. HUNGARI A QUE AC
BOH. REGI A MAJESTATIS CONSILIARI. BELLIC. CAMERARI. COPIARUM DUCTOR
ET PER UTRAMQUE SILESIAM SUPREMUS CAPITEANEUS, DNS NOSTER CLEM.
SUFFRAGANTE MULTORUM PIORUM LIBERALITATI
ET A DEM ET ARAM HANC SACRAM
PRINCIPALI MUNIFICENTIA
EXSTRUXIT
Na dolnej tablicy w 10 wersach znajdowała się inskrypcja z informacjami na temat fundacji kościoła, daty położenia kamienia węgielnego i ukończenia budowy, wygłoszenia pierwszego kazania oraz podany czas wystawienia ołtarza i godność jego fundatora: D. SACRA HAC FABRICA ... / ... CHRISTOPHORI / HENRICUS ANNO MDC XXXVII .
W centralnej części ołtarza znajdował się obraz ze sceną Ukrzyżowanie pokazany niżej:
Ruchome skrzydła zostały wypełnione przedstawieniami malarskimi: Pokłon Pasterzy, Modlitwa Chrystusa w Ogrójcu, Wniebowstąpienie i Zesłanie Ducha Świętego. Po 1945 r. i zniszczeniu kościoła Św. Trójcy ołtarz został zdemontowany. W 1971 r. wyżej pokazany obraz jest ujmowany w spisach kościoła św. Macieja we Wrocławiu.
Pozostałe obrazy ze skrzydeł bocznych zostały rozmontowane i posłużyły do wykonania skrzydeł bocznych nowego ołtarza, pokazanego niżej.
 |
||
 |
 |
|
Obrazy Modlitwa Chrystusa w Ogrojcu i Wniebowstąpienie zostały umieszczone na awersach skrzydeł bocznych. Natomiast Zesłanie Ducha Świętego i Pokłon Pasterzy wstawiono na rewersach - czyli widoczne są po zamknięciu skrzydeł bocznych ołtarza. Centrum jego wypełnia rzeźba Upadku Chrystusa pod krzyżem. W tej postaci ołtarz konsekrowano w 1963 r. w kościele pw. św. Macieja we Wrocławiu. W 2002 roku tryptyk został przekazany do dyspozycji ks. kardynała Henryka Gulbinowicza i przeniesiony do Henrykowa, do kaplicy liceum katolickiego w dawnym klasztorze pocysterskim, obecnie kościele parafialnym pw. Wniebowzięcia NMP.
Powyższy tekst i zdjęcia pochodzą z katalogu:
Śląsk – perła w Koronie Czeskiej / Slezsko – perla v České Koruně. Trzy okresy świetności w relacjach artystycznych Śląska I Czech / Tři období rozkvětu uměleckých vztazhů Slezska a Čech , katalog wystawy w Muzeum Miedzi w Legnicy [Akademia Rycerska, 6 5 2006–8 10 2006] I w Národní galerie v Praze [Valdštejnská jízdárna, 17 11 2006–8 4 2007], red. Andrzej Niedzielenko, Vit Vlnas, Praha 2006 [ISBN 80–7035–336–8] Hasło: II.3.33. Ukrzyżowanie. Inicjały autora hasła: PO. s. 217-218
Powstaje pytanie - czy powyższe obrazy nie powinny trafić do kościoła w Bierutowie, lub do mającego powstać tam muzeum? Są wszak związane z historią tego miasta i księstwa oleśnickiego.
 |
Źródło: Ursula Maria von Bülow |
Zupełnie przypadkowo natknąłem się na wyżej pokazane zdjęcie (kliknij aby powiększyć) prezbiterium kościoła. Widać na nim usytuowanie ołtarza oraz dwa duże inne obrazy na ścianach. Zdjęcie w największym powiększeniu wysłałem do historyka sztuki dr P. Oszczanowskiego, z cichą nądzieją, że może one (jak i ołtarz) zachowały się. Zdjęcie pochodzi z książki Bülow, Ursula Maria von: Flucht und Vertreibung aus dem schlesischen Kreis Oels: eine Dokumentation. Würzburg: Goldammer-Verl., 1996. - 52 S. : Ill. ISBN 3-923511-07-8
Zobacz tekst zbieżny: http://www.olesnica.nienaltowski.net/Henryk_Waclaw%20i%20medal.htm