Rozpoznano dwa sarkofagi dzieci Henryka Wacława księcia oleśnickiego na Bierutowie. Odkryto resztki sarkofagu pierwszej żony Karola II - Katarzyny
Pomocnym w tym były zdjęcia Tomasza Junika

Wstęp
Podczas prac przy konserwacj sgraffito na zamku oleśnickim poznalem bliżej konserwatora dzieł sztuki Tomasza Junika, współpracownika Wiesława Piechówki. Pan Tomasz porządkował kryptę w Bazylice Mniejszej po jej otwarciu i praktycznie był twórcą porządku ustawienia sarkofagów na stelażach. Podczas późniejszych wizyt w krypcie nie mogliśmy rozpoznać małych sarkofagów stojących w głębi na stelażach lub przylegających do ściany. W rozmowie z Panem Tomaszem powiedziałem, że wielka szkoda, że podczas układania sarkofagów nie robił im zdjęć. Okazało się, że zdjęcia były robione i po uzyskaniu zgody ks. Władysława Ozimka - otrzymałem je do wglądu. Pan Tomasz będąc także absolwentem Podyplomowego Studium Dokumentacji Zabytków - ze znawstwem i zaangażowaniem wykonał dokumentację prac, które realizował. W tym "dookólne" zdjęcia sarkofagów, przed ustawieniem ich na stelażach. Zrobił także zdjęcia blach, składanych na dnie krypty, pod sarkofagami, obecnie niedostępnych do fotografowania. Dzięki tym zdjęciom zaistniała możliwość rozpoznania dwóch ostatnich sarkofagów i stwierdzenia, że w krypcie także istniał sarkofag księżnej Katarzyny - żony Karola II.

Problemy z rozpoznaniem dwóch sarkofagów dzieci z rodu Podiebradów.

Nierozpoznany mały (niemowlęcy) sarkofag przy ścianie
Nierozpoznany dziecięcy sarkofag, pierwszy z prawej

Oba sarkofagi nie mają widocznych napisów i stąd ich rozpoznanie może być wykonane tylko w oparciu o zachowane częściowo herby i podobieństwo do innych sarkofagów.

Sarkofag z lewego zdjęcia jest podobny w wykonaniu do sarkofagu Henryka Wacława, księcia na Bierutowie. Herby na tym sarkofagu są bardzo niewyraźne, ale każdy zajmujący się heraldyką genealogiczną Podiebradów, dostrzega widoczny na środku lewej strony pokrywy herb Mecklenburg-Schwerin   (ten sam herb na innym sarkofagu ). To jednoznacznie wskazuje na sarkofag dziecka Karola II. Wobec tego w "nogach" powinien znajdować się herb macierzyński (matki) - Katarzyny - pierwszej żony, lub drugiej - Elżbiety Magdaleny? Ale pokazane poniżej zdjęcie (lepszy aparat i mocne światło) wykazuje duże podobieństwo herbu macierzyńskiego z sarkofagu do herbu Anny Urszuli, księżnej Bierutowskiej.

Herb "w nogach"sarkofagu
Herb Anny Urszuli von Reibnitz (mojego autorstwa) wykonany w oparciu o herbarz Siebmachera

Z ppowyższego zdjęcia widać, że na herbie z sarkofagu w 2. i szczególnie 3. polu widać lwy (chociaż w 3. polu o innym zwrocie). W czwartym polu widoczna szachownica. W prawym klejnocie (od strony patrzącego) widać podobieństwo dwóch rogów myśliwskich. Czyli można sądzić z dużym prawdopodieństwem, że jest to sarkofag dziecka Henryka Wacława i Anny Urszuli. Problem budzi istnienie herbu meklemburgów zamiast herbu brzeskiego jako herbu babki ojczystej.

Na sarkofagu z prawej, podobnym do sarkofagów Karola Fryderyka i jego żony Anny Zofii, na prawym boku znajduje się herb brandenburski, co oznacza, że babka macierzysta pochodzi z tego rodu.

 
Herb babki macierzystej na rozpoznawanym sarkofagu

Z tego można sądzić, że ten sarkofag także mieści dziecko Karola II. Bowiem matką żony Karola II była księżniczka z rodu Brandenburgów. Natomiast nie było możliwości sprawdzenia jaką postać miał herb macierzyński (matki).

Właściwa identyfikacja obu sarkofagów stała się możliwa dzięki Tomaszowi Junikowi, który wykonał zdjęcie tego sarkofagu "od strony nóg", gdy była taka możliwość, czyli w trakcie umieszczania jego na stelażach.


Rozpoznawany sarkofag w trakcie umieszczania na stelażu.
Można wówczas było wykonać "dookólne" zdjęcia.
Fot. T. Junik

Wykonane wówczas zdjęcie wskazuje, bez wątpienia, na dobrze widoczny herb Anny Urszuli von Reibnitz. Czyli mamy herb matki dziecka spoczywającego w sarkofagu.

Herb macierzyński - Anny Urszuli von Reibnitz. Taki sam herb macierzyński był na poprzednio omawianym sarkofagu. Fot. T. Junik
I jednocześnie na lewym boku znajduje się herb babki ojczystej - Mecklenburgów. Fot. T. Junik

Czyli jest to sarkofag dziecka Henryka Wacława księcia oleśnickiego na Bierutowie i jego drugiej żony - Anny Urszuli von Reibnitz (poczytać można o ich miłości oraz o uzyskaniu tego herbu przez Annę Urszulę). Czyli także ich dziecko spoczywa we wcześniej omawianym sarkofagu, gdyż tamten herb macierzyński jest analogiczny.

Pozostaje problem herbów babek, które utrudniały identyfikację pochowanych. Okazało się, że na obu sarkofagach znajdowały się herby babek, ale ich ojca. Być może chodziło o podniesienie prestiżu rodziców - w tym przypadku żyjącej matki i stryja - księcia Karola Fryderyka - brata zmarłego Henryka Wacława, gdyż sarkofagi były swoistym długoletnim elementem promocji znaczenia rodu. A herby Brandenburgów i Mecklenburgów były bardziej znaczące niż brzeski i mało znanej szlachcianki - babki Anny Urszuli.

Znając wiek dzieci - można pierwszy z sarkofagów przypisać N.N. (pochowany bez imienia), pogrobowemu synowi księcia Henryka Wacława ziębicko-oleśnickiego na Bierutowie i jego drugiej żony Anny Urszuli von Reibnitz, księżnej bierutowskiej. Urodził się w 7 listopada 1639 r. na zamku książęcym w Bierutowie i nie dał znaku życia. Zwłoki tego książęcego pogrobowca pochowano obok ojca, tymczasowo spoczywającego w zakrystii kościoła parafialnego w Bierutowie. Szczątki ojca i jego pogrobowca przewieziono do Oleśnicy i tam 30 października 1641 r. uroczyście pochowano w krypcie kościoła zamkowego.

W drugim, większym sarkofagu (tym na stelażu) spoczywa Anna Elżbieta - pierworodne dziecko Henryka Wacława i Anny Urszuli. Urodziła się 6 lipca 1637 r. w Bierutowie. Księżniczka Anna Elżbieta jako cztero i półletnie dziecko zmarła 28 stycznia 1642 r. we Wrocławiu. Pochowana została 11 marca 1642 r. w krypcie książęcej w Oleśnicy. Tak więc rozpoznano ostatni z istniejących sarkofagów podiebradzkich. Tym samym zakończono identyfikację wszystkich istniejących fizycznie sarkofagów Podiebradów w tej krypcie.

Sarkofagi I żony Karola Karola II - Katarzyny Berka z Dube i Lipy oraz jej dzieci

Pierwsza żona Karola II
Pierwszą żoną księcia Karola II była Katarzyna Berka, z Dube i Lipy, dziedziczka dóbr Śternberk na Morawach, córka-jedynaczka Wacława Berka z Dube i Lipy, pana na Śternberku (jej herb rodowy pokazano z prawej - z herbarza Siebmachera), sędziego ziemskiego Moraw i zaślubionej w 1551 r. Magdaleny z Żerotina, córce Přemka I na Šumperku.

Katarzyna Berka z Dube i Lipy urodziła się 24 kwietnia 1553 r. w Śternberku. Po jej rękę, dziedziczkę znacznych dóbr, sięgnął 25 letni książę Karol II. Ich ślub odbył się 17 września 1570 r. w Śternberku na Morawach i zaraz potem pokładziny. Młoda książęca para rezydowała głównie w Śternberku. Tam przyszło na świat dwoje ich dzieci. Kiedy księżna Katarzyna zachorowała, dla lepszej opieki oddano ją do domu pana Bockwitza we Wrocławiu, przy wielkim rynku naprzeciw wagi (P. Oszczanowski dodał, że to był dom Rynek 7) i tam zmarła 31 marca 1583 r. 10 kwietnia w uroczystym pochodzie z udziałem Karola II, Henryka Wacława i Henryka III oraz wielu innych osobistości - zwłoki księżnej przewieziono z Wrocławia do Oleśnicy. Księżnę Katarzynę pochowano w krypcie kościoła zamkowego 24 kwietnia 1583 r. czyli w 30 rocznicę urodzin.

Córka Małgorzata Magdalena
Urodziła się 13 maja 1578 r. w Śternberku, na Morawach i zmarła tamże 14 maja 1578 r. Została pochowana w szternberskim klasztorze. Później (data nieznana) jej zwłoki przetransportowano do Oleśnicy i złożono w krypcie kościoła zamkowego.

Syn Henryk Wacław Starszy
Był pierworodnym synem i urodził się 27 sierpnia 1575 r. na zamku Sternberk. Uchodził za cudowne dziecko. W wieku 5 lat znał łacinę, niemiecki, włoski, czeski. 14 stycznia 1591 r. wraz z opiekunami wyruszył w "podróż kawalerską" po krajach Europy. Będąc w Rzymie Henryk Wacław zachorował i zmarł 10 października 1591 r. W Rzymie zwłoki zabalsamowano i 18 stycznia 1592 r. ruszono do Sternberka, gdzie 21 maja złożono zwłoki do cynowej trumny. Stąd 25 maja żałobny pochód ruszył do Oleśnicy i tutaj 29 maja 1592 r. z książęcym ceremoniałem nastąpił pogrzeb w krypcie kościoła zamkowego.

Do niedawana nie było wiadomo czy sarkofagi Katarzyny i jej dwójki dzieci znajdowały sie w tej krypcie. Odnalezienie medali ich rodziców na elementach sarkofagów wskazywałoby na istnienie sarkofagów dziecięcych. Nie było żadnych śladów sarkofagu ich matki. W rogu krypty stała zgniła trumna z zwłokami, jakoby kobiety w wieku ok. 30-35 lat (wstępna ocena dentystki). Można sądzić, że były to zwłoki Katarzyny Berki, bo nikogo innego w tej krypcie nie powinno być w wieku ok. 30 lat.

Obecnie dzięki zdjęciom Tomasza Junika wiemy, że sarkofag Katarzyny istniał i znajdował się także w tej krypcie. Okazało się to na podstawie zdjęcia blachy, na której był jakiś napis i zdjęcia herbu Katarzyny.

Inskrypcja, na której wymienia się m.in. imię Katarina i Sternberk. Fot. T. Junik
Herb Katarzyny Berka z Dube i Lipy.
Fot. T. Junik

Nie wiedząc czy inskrypcja na blasze dotyczy matki, czy dzieci - wysłałem ją do dra P. Oszczanowskiego. Dostałem odpowiedź, że tekst dotyczy Katarzyny i zamieszczono w nim m.in. datę śmierci (różniącą się o 1 dzień od podawanej w literaturze) oraz godzinę śmierci. Całość napisu będzie analizowana w terminie późniejszym.

Tak więc, znamy wszystkie pochówki podiebradzkie w tej krypcie.
Potwierdza się, że była to krypta Karola II i jego potomnych.

Niżej pokazałem schemat krypty z rozmieszczeniem poszczególnych sarkofagów, z zaznaczeniem także tych nieistniejących. Obok schematu podano w tabeli podstawowe informacje o pochowanych.

lp.
Ozna-
czenie
Imię
pochowanego
Relacja
genealogiczna
Data
urodzenia
Data
śmierci
Data
złożenia
do krypty
Uwagi
1
A
KAROL II
15.IV.1545
28.I.1617
26.IV.1617
2
C
KATARZYNA
I ŻONA KAROLA II
24.IV.1553
31.III.1583*
24.IV.1583
Prawdopodobnie zachowały się zwłoki, przełożone w 2011 roku do zwykłej trumny. Zachowały się elementy sarkofagu w krypcie. Najstarszy pochówek.
3
B
ELŻBIETA MAGDALENA
II ŻONA KAROLA II
17.XI.1562
1.II.1630
9.IV.1630
4
n
HENRYK WACŁAW STARSZY
SYN KAROLA II
i KATARZYNY
27.VIII.1575
10.X.1591
29.IV.1592
Brak sarkofagu. Oznaczenie symboliczne - o jego istnieniu prawdopodobnie świadczą odnalezione elementy.
5
p
MAŁGORZATA MAGDALENA
CÓRKA KAROLA II
i KATARZYNY
13.IV.1578
14.IV.1578
1583?
Wg. S. Głogowskiego urodz./zmarła w maju. Brak sarkofagu. Oznaczenie symboliczne - o jego istnieniu prawdopodobnie świadczą odnalezione elementy.
6
H
JERZY
SYN KAROLA II
i ELŻBIETY MAGDALENY
31.VIII.1587
14.XI.1587
30.XII.1587
Najstarszy sarkofag w krypcie
7
m
KAROL
- II -
8.I.1590
20.IV.1590
7.VI.1590
Brak sarkofagu. Oznaczenie symboliczne
8
D
HENRYK WACŁAW MŁODSZY
- II -
7.X.1592
21.VIII.1639
30.X.1641
Zmarł w Zbytowej, pochowany w Bierutowie 26.VIII.1639. Potem przeniesiony do krypty Podiebradów.
9
E
KAROL FRYDERYK
- II -
18.X.1593
31.V.1647
10.I.1653
10
F
ANNA ZOFIA
ŻONA KAROLA FRYDERYKA
3.II.1598
20.III.1641
29.X.1641
11
G
BARBARA MAŁGORZATA
CÓRKA KAROLA II
i ELŻBIETY MAGDALENY
10.VIII.1595
21.XI.1562
10.XII.1653
12
I
JERZY JOACHIM
SYN KAROLA II
i ELŻBIETY MAGDALENY
18.XI.1597
21.VII.1598
6.VIII.1598
13
K
ANNA ELŻBIETA
CÓRKA HENRYKA WACŁAWA MŁODSZEGO
i ANNY URSZULI VON REIBNITZ
6.VII.1637
28.I.1642
11.III.1642
Zmarła we Wrocławiu.
14
J
N.N.
SYN HENRYKA WACŁAWA MŁODSZEGO
i ANNY URSZULI VON REIBNITZ
7.XI.1639
30.X.1641
Pogrobowiec. Zmarł w Bierutowie.
WIRTEMBERGOWIE
Dzieci Sylwiusza Nimroda i Marii Elżbiety Podiebrad pozostawione w krypcie Podiebradów.
15

w1
KUNEGUNDA JULIANNA
CÓRKA
21.03.1655
12.IV.1655
Zachowane 2 sarkofagi, bez możliwości odczytania imion pochowanych w nich.
16
w2
SYLWIUSZ III
SYN
8.V.1660
17.VI.1660
17  
ANNA ZOFIA
CÓRKA
29.VIII. 1648
13.IV.1661
26.X.1661
 
18
w3
KAROL FERDYNAND
SYN
15.I.1650
1668
1.VIII.1669
Zmarły w Kassel. Zachowany sarkofag.
19
?
SYLWIUSZ FRYDERYK
SYN
21.02.1561
3.06.1697
?
Występują różne poglądy na miejsce ostatecznego spoczynku. Ma spoczywać w krypcie Podiebradów
[2] lub Wirtembergów
[3 ]. W obu kryptach brak śladów.

* P. Oszczanowski odczytał z zachowanej blachy sarkofagu Katarzyny, że jej śmierć nastąpiła 30 marca 1583 r.

Przy opracowaniu tabeli wykorzystano:

  1. Mrozowicz W. Pochówki śląskich Podiebradowiczów. W związku z przygotowaniami do otwarcia krypty podiebradzkiej w kościele zamkowym w Oleśnicy. W: Ziębice - miasto św. Jerzego. Dzieje i kultura dawnej stolicy książęcej. Wrocław 2010
  2. Mrozowicz W. Krypta wirtemberska w kościele zamkowym w Oleśnicy. Wrocław-Oleśnica 2004
  3. Pyzik Jerzy Andrzej. Książęca nekropolia. Panorama Oleśnicka nr 8 z 1996 r.
  4. Głogowski S. Genealogia Podiebradów. Gliwice 1997

Zbieżne:
Krypta Podiebradów
Identyfikacja sarkofagów
Sarkofag Karola II Podiebrada
Opowiesci z krypty
Poszukiwania krypty przy pomocy geo-radaru
Wyniki badań geo-radarem
Sprawozdanie z IV wejscia do krypty
Sprawozdanie z V wejscia do krypty
Sprawozdanie z VI wejscia do krypty
Sprawoazdanie z VII wejścia do krypty

Konserwacja sarkofagów
Wsparcie UE w konserwacji krypt
Sarkofagi z Pszczyny


Od autora Lokacja miasta Oleśnica piastowska Oleśnica Podiebradów Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r. Zamek oleśnicki Kościół zamkowy
Inne zabytki Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstw Drukarnie Ciekawostki (ponad 400 tematów)
Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Pomniki Wojsko w Oleśnicy NumizmatyWalki w 1945 r.
Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasłużeni dla Oleśnicy Artyści oleśniccy
Autorzy
Rysowali Oleśnicę Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy
Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels Wydawnictwa oleśnickie Recenzje
Bibliografia Linki Podziękowania Księga gości Dopisz się do księgi Zauważyli nas
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Interpelacje radnych Odeszli
Nowości
Szukam sponsora do wydania książki o zamku oleśnickim