Oleśnica - ważny węzeł kolejowy

Od połowy XIX w., po rozpoczęciu rozwoju kolei, powstała myśl stworzenia nowego połączenia Dolnego z Górnym Śląskiem. W 1855 r. "Towarzystwo Kolei Opolsko-Tarnogórskiej" (Oppeln-Tarnowitz Eisenbahn Aktiengesellschaft; OTE) wystąpiło do rządu Królestwa Prus o koncesję na budowę tej linii kolejowej [2].

13 listopada 1865 r. rząd Królestwa Pruskiego udzielił Towarzystwu koncesję na budowę normalnotorowej linii kolejowej łączącej Wrocław z miejscowością Vossowska [Fosowskie], długości 128,1 km. Zaraz po tym rozpoczęto prace budowlane. Pierwszy etap stanowiło połączenia Wrocławia (Dworzec Nadodrze) z Oleśnicą [2]. 20 maja przejechał tą trasą pierwszy pociąg próbny (wcześniej jeździły robocze) i 28 maja 1868 r. zainaugurowano przejazdy pasażerskie na tym odcinku. Wtedy oficjalnie otwarto dwa dworce - Wrocław-Nadodrze i Oleśnica (oraz inne mniejsze na tej trasie m.in. Sołtysowice).


Dworzec w 1905 r.

Odtąd, dzień ten przyjmuje się za datę powstania kolei w Oleśnicy i wybudowania dworca głównego w Oleśnicy. Projektantem dworca Nadodrze był Hermann Grapow - sycowianin, absolwent gimnazjum oleśnickiego i późniejszy dyrektor ROUE. Być może, że i on był projektantem dworca oleśnickiego. Budowla wzniesiona została w nie otynkowanej cegle, co było charakterystyczne dla wielu ówczesnych budowli publicznych, nawiązujących do tradycji architektury średniowiecza. Budowa podobno trwała ok. 4 miesiące.

Dworzec wówczas pełnił także funkcje: poczekalni (III, II i I klasy), restauracji, a w niedziele i święta - również sali koncertów muzycznych. Na dworcu było także stanowisko poczty i telegrafu, sklepik, fryzjer i pucybut. Na wyższych piętrach znajdowały się mieszkania dla dyrektora i właściciela restauracji.

Wbrew temu, co się sądzi, wraz z dworcem nie wybudowano podziemnego przejścia na perony, gdyż linia ta była jednotorowa. Na stacji, w części pasażerskiej istniały wówczas zapewne dwa tory, z których jeden służył do mijania się pociągów zmierzających w dwóch kierunkach. Drugi tor na odcinku Wrocław-Oleśnica położono dopiero przed 1886 r. Rozbudowę torowisk na peronach i budowę stacji towarowej rozpoczęto po 1870 r.


Dworzec przy końcu XIX w. Nie istnieje jeszcze zadaszenie nad peronem 1.
Na litografii z 1899 r. także nie pokazano zadaszenia, natomiast na dwóch masztach
dachowych powiewały dumnie sztandary.


Sytuacja z 1908 r. Widoczne dobudowane wcześniej (1903-1905 r.) zadaszenie nad peronem 1.
Nie istnieją jeszcze perony wyspowe oraz wejście do tunelu z peronu 1.

Pociągi na tej trasie prowadziły lokomotywy, pokazane na poniższej ilustracji. Sądząc po rysunku - jest to rozwinięcie lokomotywy produkowanej w Anglii i Francji w 1842 r. Mogła ona ciągnąć wagony z prędkością 95 - 120 km/godz. Lokomotywy te kursowały na tej trasie, jeszcze na początku wieku XX.


Lokomotywa, której serię rozpoczęto budować we Wrocławiu (w późniejszym PAFAWAG-u) w 1861 r.

15 listopada nastąpiło otwarcie linii Oleśnica - Namysłów -Kluczbork i dalej do Fosowskie. W Oleśnicy miała swą siedzibę W tym czasie już prace prowadziło "Towarzystwo Kolei Prawego Brzegu Odry" (Rechte-Oder-Ufer Eisenbahn Aktiengesellschaft; ROUE). W ten spsoób Oleśnica znalazła się na trasie kolejowej łączącej Dolny z Górnym Śląskiem.

Następnym zamierzeniem było połączenie kolejowe pomiędzy prowincjami - poznańską i śląską, a polską stolicą zaboru rosyjskiego, co miało się przyczynić do rozwoju kontaktów i handlu między Prusami i Rosją. W tym celu zamierzano wybudować połączenie kolejowe Wrocław - Warszawa (Breslau-Warschauer-Eisenbahn). Istniały dwie koncepcje tego połączenia - zwyciężyła koncepcja lansowana przez miasto Wrocław. Jej elementem miała być budowa odcinka Oleśnica - stacja graniczna Podzamcze (Wilhelmsbruck). Dyrekcja tej kolei przy końcu XIX w. mieściła się w pałacyku przy ob. ul. 11 Listopada).

12.03.1870 r. Cesarz Wilhelm I zatwierdził koncesję na budowę 55-kilometrowej linii kolejowej z Oleśnicy do stacji granicznej Wilhelmsbruck (Podzamcze). Prowadzono ją etapami. Pierwszy odcinek z Oleśnicy do Sycowa oddany został oficjalne do ruchu 10.11.1871 r.

1.03.1872 r. gotowy był odcinek z Sycowa do Kępna, a 26.05.1872 r. cała linia z Oleśnicy do granicznej stacji Podzamcze (obecnie przedmieście Wieruszowa). Budowała go spółka akcyjna, na czele której stanął ówczesny sycowski pan stanowy (Standes-herr) - Calixt Biron von Curland (1817-1882). Siedzibą towarzystwa i jego urzędu był Syców. Niestety, wobec braku zainteresowania Rosji tym połączeniem - odcinek ten spełniał podrzędna rolę. Dopiero później przedłużono linię do Wielunia, Nowe Herby i dalej do Częstochowy [1].


Bardziej dokładnie

W 1871 r. rozpoczęto budowę jednotorowej linii kolejowej w kierunku na Milicz, Krotoszyn, Jarocin i dalej na Gniezno. Odcinek Oleśnica - Jarocin został zakończony 30.06.1875 r. Tak długi okres budowy tej linii zapewne był wynikiem zaangażowania Niemiec w wojnę z Francją. Nie ma jeszcze jednolitego poglądu na temat daty powstania przystanku i budynku dworca Oleśnica - Rataje, leżącego na tej trasie.

W Oleśnicy nasyp toru przebiegał w pobliżu zamku oleśnickiego i przecinał tereny zamkowe (m.in. obok domu letniego - Lusthaus założonego jeszcze przez Podiebradów, za czasów Wirtembergów była to kawiarnia zwana Monplaisir). Dlatego dawny piękny widok z zamku uległ pogorszeniu. Było to możliwe, wobec braku zainteresowania książąt Brunszwickich zamkiem oleśnickim.

Na nasypie pociąg jadący w kierunku Milicza. Na pierwszym planie kawiarnia Monplaisir. Zdjęcie z początku XX w.
Zalepka do pism z dyrekcji Kolei Oleśnicko- Gnieźnieńskiej

Budowniczym i naczelnym dyrektorem Kolei Oleśnicko-Gnieźnieńskiej (Bahn Oels-Gnesen), aż do jej upaństwowienia w roku 1886, był Wilhelm Grapow - sycowianin i absolwent oleśnickiego gimnazjum, zasłynął głównie jako projektant i budowniczy Dworca Głównego we Wrocławiu. Był młodszym bratem wyżej wspomnianego Hermana (grób ich ojca dalej istnieje na cmentarzu w Sycowie).

W 1910 r. rozpoczęto budowę linii kolejowej od Grabowna Wielkiego w kierunku Twardogóry, Międzyborza i dalej do Ostrowa Wielkopolskiego. Oleśnica staje się ważnym węzłem kolejowym. Miało to wpływ na rozwój miasta, a szczególnie na wybudowanie w 1911-1913 wielkich zakładów produkujących i naprawiających sprzęt kolejowy. Dzięki kolei powstały nowe miejsca pracy, rozwinęło się budownictwo mieszkaniowe, a dla potrzeb dzieci kolejarzy i pracowników zakładów wybudowano szkoły. Być może, że wtedy wybudowano podziemne przejścia na perony.


Sytuacja z 1914 r. Widoczne wejście do podziemnego przejścia na perony

Zobacz zmiany zachodzące przed dworcem

W 1941 r. pod nadzorem Wehrmachtu rozpoczęto budowę łącznicy Łukanów - Dąbrowa Oleśnicka. Odcinek początkowy w okolicach Lucienia budowali jeńcy wojenni z obozu w Lucieniu w liczbie 400 osób. Łącznica miała skrócić czas przejazdu z Wrocławia w kierunku na Krotoszyn i Ostrów Wielkopolski (pozwalała ominąć Oleśnicę).

Wszystkie połączenia z Oleśnicy widać na mapce. Dotyczy ona 1944 r. [4].

Po wojnie
19 lipca 1945 r. następuje kolejne w historii otwarcie linii Wrocław-Nadoodrze-Oleśnica
, dzięki czemu Wrocław otrzymuje połączenie z Katowicami, Łodzią i Warszawą. Nastąpiło to w wyniku odbudowy w ciągu 21 dni prowizorycznego mostu na rzece Widawie (między stacjami Wrocław Nadodrze - Wrocław Psie Pole), 92 m długiego. W ciągu następnych miesięcy most ten zastąpiony został przez most żelbetonowy.

20 sierpnia 1945 r następuje przejęcie majątku i eksploatacji kolei, mimo powątpiewań ze strony kolejarzy radzieckich. Od godz. 18.00 tego dnia - kolejarze radzieccy zostali zdjęci ze wszystkich posterunków i zastąpieni polskim personelem. Po tym wzmożony wówczas ruch pociągów - przeważnie transportów wojskowych - na wszystkich przejętych odcinkach nie doznał przerwy.

25 stycznia 1946 r. odbudowano wielki, stalowy most kratowy na Odrze, na linii łączącej Wrocław Gł. z Wrocławiem Nadodrze i wtedy Oleśnica otrzymała połączenie z dworcem głównym [5].

W III RP znaczenie kolei ulega zmniejszeniu i poszczególne linie kolejowe ulegają zamknięciu. Opisał to na ciekawej stronie oleśniczanin - Damian Burdka oraz inni pasjonaci, tam wymienieni.

28 maja 2008 r. - 140 rocznica wybudowania dworca i powstania kolei w Oleśnicy.

 

Literatura

1. Zielnica K. Bracia Grapow - wielcy kolejarze z Sycowa. Kwartalnik Powiatu Oleśnickiego. Nr 2, 2006

2. Lasowice Małe http://www.lasowice.eu/kolej.htm

3. Wszystko o kolei oleśnickiej - http://kolej.db.hostdmk.net   Tam równiez wiele linków do stron pasjonatów dróg kolejowych i wszystkiego co na torach, i obok nich.

4. Mapa połączeń kolejowych z 1944 r.  http://pkjs.de/bahn/Kursbuch1944/Teil1/map-schlesien.html

Rozkłady jazdy z 1944 r. http://pkjs.de/bahn/Kursbuch1944/Teil1/147a.jpg

http://pkjs.de/bahn/Kursbuch1944/Teil1/147.jpg

5. http://www.karkonosze.ws/odbudowa_kolei__na_dolnym_slasku_artykul_548.html


Od autora Lokacja miasta Oleśnica piastowska Oleśnica Podiebradów Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r. Zamek oleśnicki Kościół zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstw Drukarnie Numizmaty Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Wojsko w Oleśnicy Walki w 1945 roku Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasłużeni dla Oleśnicy Artyści oleśniccy Autorzy Rysowali Oleśnicę
Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie Recenzje Bibliografia Linki Zauważyli nas Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Odeszli Opisy wybranych miejscowości
Szukam sponsora do wydania książki o zamku oleśnickim
CIEKAWOSTKI ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI