Marek Nienałtowski
Jak książę Chrystian Ulryk uczcił swoją czwartą żonę
16.03.2016 r.
Chrystian Ulryk książę oleśnicki na Bierutowie miał cztery żony. Zamek w Bierutowie był może niewygodny, dlatego szukał dla swoich żon lepszych warunków do zamieszkania. Dla pierwszej - Anny Elżbiety nie zdążył wybudować pałacu. Dla drugiej żony Marii Sybillii wybudował pałac w Szczodrem (Sybillenort). Trzecia żona Zofia Wilhelmina dostała pałac w Brzozowcu (Wilhelminenort). Po jej śmierci w 1698 r. książę poszukiwał czwartej żony. Wtedy już wiedział, że opuści Bierutów, w którym 24 lata panował i przeprowadzi się do Oleśnicy, co było związane ze śmiercią w 1697 r. Sylwiusza Fryderyka pana na Oleśnicy.
W końcu 1700 r. ożenił się w z Zofią (Sophie) Mecklenburg-Güstrow, w skrócie zwaną Zofią meklemburską. Ona wówczas miała 38 lat, a Chrystian Ulryk 48 i nie był już najlepszego zdrowia. Zapewne żonę wybrał, kierując się wielkością posagu, gdyż pieniędzy zawsze mu brakowało (sam próbował uzyskać w laboratorium złoto i miał na ten temat różne teorie, które się nie sprawdziły).
Nie wiadomo czy Zofia opuszczając Güstrow w 1701 r. początkowo zamieszkała w Bierutowie, czy w Oleśnicy. Niektóre fakty wskazują raczej na Bierutów. Na jej przyjazd książę kazał wybić swemu nadwornemu medalierowi Johannowi Neidhardowi jeden z cenniejszych medali ze złota. Odbywały się także uczty i przedstawienia jej poświęcone. Niedawno odnalazłem druk z 1701 r. z pieśnią (bez nut) ze słowami Johanna Georga Neidhardta, syna medaliera Neidhardta. Mial wtedy 21 lat i był studentem. To zmieniło historię muzyczną tego później znanego bierutowskiego muzyka, poety i teoretyka muzyki.
 |
| Z lewej (awers) młoda para. Z prawej (rewers) widok Oleśnicy, wyżej herb Wirtembergów oleśnickich. Niżej data 1701.
Średnica medalu 42 mm, a waga 35 g. |
Książę z okazji ślubów z poprzednimi żonami wybijał tylko tańsze srebrne medale, bijąc złoty medal, wykazywał jakby wyższe uczucia do swojej czwartej żony. Rok później z okazji 40. lecia urodzin żony wybija jeszcze droższy złoty medal i urządza dodatkowo wielki pokaz fajerwerków, którego koszt musiał być znaczny.
 |
| Z lewej księżna i książę. Ona skończyła 40 lat, on 50. Z prawej pokaz fajerwerków. Średnica medalu 52 mm, waga 63 gramy,
czyli jest to odpowiednik monety 18. dukatowej. Można sądzić, że pokaz fajerwerków odbył się w Bierutowie, gdyż tam je książę produkował oraz miał wyszkolonych "fajermistrzów". |
 |
 |
|---|---|
Portret księżnej Zofii, chyba z okresu młodości z dopisaną z lewej historią do 1704 r., gdy zmarł Chrystian Ulryk. Źródło - Gerhard Raff [3] |
Płaskorzeźba księżnej w zwięńczeniu kominka w komnacie Zofii |
Niestety, te kosztowne wydatki nie były powiązane z większymi zyskami z księstwa. Chrystianowi Ulrykowi brakowało pieniędzy, chociażby w związku w wplątaniem się w III Wojnę Północną w ramach Ligi Północnej (w bliskiej współpracy z Danią). Chyba musiał, a może chciał pokazać swoją wielkość i wystawił dwa regimenty wojska (ok. 2000 żołnierzy). Aby mieć pieniądze na ich utrzymanie, zastawił kilka swoich wsi leżących poza terenem księstwa. Długów nie spłacił i dlatego te wsie stracił. Potem w inny sposób wróciły one do jego młodszego syna.
Chrystian Ulryk już nie wybudował pałacu dla księżnej Zofii, lecz w 1700-1702 r. zaczyna przekształcać zamek oleśnicki w pałac. Całe I piętro południowego skrzydła przeznaczył na komnaty księżnej. Odnowiono je w stylu barokowym. Sufity sal ozdobiono dekoracją stiukową przedstawiającą sceny mitologiczne. W największej, zwanej komnatą Zofii, umieszczono także kominek, zwieńczony medalionem ją przedstawiającym. Być może wtedy dopiero księżna Zofia sprowadziła się do zamku oleśnickiego.
 |
 |
Kominek, w górnej części płaskorzeźba popiersia księżnej Zofii |
Fragment dekoracji stiukowej stropu. Herakles i centaur Nessos porywający Dejanirę |
W Komnacie Zofi mieści się obecnie świetlica dla młodzieży OHP
Z okresu tego zachowały się tylko te dekoracje w trzech komnatach I piętra. Niestety, księżna tylko dwa lata korzystała z tych komnat. Po śmierci męża w 1704 r. jej siedzibą wdowią stał się pałacyk w Zbytowej (Vielguth), gdzie mieszkała do śmierci w 1738 r. Wspomniany pałacyk był wcześniej wykorzystywany przez poprzednie żony księcia. np. Sybilla Maria (II żona) w nim urodziła drugiego syna księcia - Chrystiana Ulryka II.
Komnaty te prawdopodobnie były odnawiane ok. 1750 r., 1793 r. i napewno w latach 1891-1904. Być może odnowiono je także podczas przystosowania zamku dla potrzeb szkoły ZHP (1965-1975).
Ostatnio sufit tej komnaty został zalany wodą z pękniętej rury i za wypłacone odszkodowanie pracownia konserwatorska Restoart z Wrocławia, wykonała restaurację wystroju sztukatorskiego stropu oraz kominka. Po wykonanych odkrywkach okazało się, że najwcześniej sufit miał kolor różowy, co nie jest dziwne, gdyż często on występował wówczas w buduarach lub sypialniach.
Nowy kolor dekoracji stiukowej stropu (różne lampy nieco zmieniły kolor na zdjęciu)
Okres rządów Chrystiana Ulryka jest jednym z ciekawszych w historii księstwa i obejmuje dłuższy okres bierutowski i krótki - oleśnicki. Opisano je na tej stronie oraz w książce [1]. Budzi wątpliwości okres 1798-1702, w którym książę mógł przebywać już Oleśnicy lub w jeszcze w Bierutowie. Liczne prace, które były inicjowane w tych latach w Oleśnicy mogłby być nadzorowane z Bierutowa. Na to może wskazywać historia księcia Karola Dobroszyckiego [1]. Być może księżna Zofia mogła mieszkać w zamku bierutowskim do 1702 r. do czasu zakończenia remontu jej komnat w zamku oleśnickim. Jest to jednak tylko gdybanie. Do Internetu trafia coraz więcej skanów książek dotyczących historii księstwa oleśnickiego. Może wyjaśnienie znajdzie się w jednej z nich?
Literatura
Od autora • Lokacja miasta • Oleśnica piastowska • Oleśnica Podiebradów • Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów • Oleśnica po 1885 r. • Zamek oleśnicki • Kościół zamkowy • Pomniki • Inne zabytki
Fortyfikacje • Herb Oleśnicy • Herby księstw • Drukarnie • Numizmaty • Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica • Wojsko w Oleśnicy • Walki w 1945 roku • Renowacje zabytków
Biografie znanych osób • Zasłużeni dla Oleśnicy • Artyści oleśniccy • Autorzy • Rysowali Oleśnicę
Fotograficy • Wspomnienia osadników • Mapy • Co pod ziemią? • Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie • Recenzje • Bibliografia • Linki • Zauważyli nas • Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki • Fotografie miasta • Rysunki • Odeszli • Opisy wybranych miejscowości
CIEKAWOSTKI • ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI